Hỗ trợ du khách

Giữa miền quê thanh bình của vùng đồng bằng Bắc Bộ, chùa Keo (Thần Quang Tự), xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên là một trong những công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu mang trong mình những yếu tố điển hình của di sản văn hoá vật thể và phi vật thể.

Giữa miền quê thanh bình của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi những cánh đồng lúa trải dài và dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, Chùa Keo, xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên hiện lên như một báu vật văn hóa của dân tộc, lưu giữ gần một thiên niên kỷ lịch sử, tín ngưỡng và tinh hoa kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Giữa không gian tĩnh lặng của làng quê Bắc Bộ xưa, có một ngôi chùa cổ nằm ẩn mình dưới những tán lá xanh mát, nơi thời gian dường như ngưng đọng trên từng thớ gỗ đen bóng. Đó là chùa Thái Lạc (Pháp Vân tự) tọa lạc tại xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm (nay là xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên) - một trong ba công trình kiến trúc gỗ thời Trần cổ nhất Việt Nam cùng với chùa Dâu (Bắc Ninh), chùa Bối Khê (Hà Nội). Không chỉ là chốn thiền môn thanh tịnh, nơi đây còn lưu giữ một kho tàng vô giá: những bức cốn chạm khắc thời Trần với hình ảnh tiên nữ dâng hoa, tấu nhạc. Những nét chạm trổ tinh xảo ấy tựa như bản hòa âm của quá khứ, biến những khối gỗ vô tri thành những “phím nhạc” trầm bổng, ngân vang như đang kể lại câu chuyện về một triều đại huy hoàng và đời sống tâm linh phong phú của người Việt xưa.

   Chùa Keo (xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên) là một trong số ít những ngôi chùa cổ của nước ta hiện nay còn bảo tồn gần như nguyên vẹn nét kiến trúc cổ từ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII). Trong quần thể kiến trúc của ngôi chùa cổ gần 400 năm tuổi, nổi bật công trình Gác chuông được đánh giá là kiến trúc độc đáo bậc nhất ở đồng bằng Bắc Bộ nước ta, trở thành biểu tượng của di sản văn hóa, niềm tự hào của kiến trúc gỗ truyền thống Việt Nam.

Tuy Lộc Đại vương, Thái sư Lưu Cơ là một trong những khai quốc công thần, tứ trụ triều đình nhà Đinh, có công phò giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và lập nên nhà nước Đại Cồ Việt (thế kỷ X). Thái sư Lưu Cơ được phối thờ ở nhiều nơi, nhưng được thờ là Thành hoàng làng duy nhất của đình Đại Từ thuộc thôn Đại Từ, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên.

Trong chiều sâu đời sống văn hóa tinh thần của người Việt, đình làng không đơn thuần là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng làng xã, mà còn là chốn thiêng nuôi dưỡng và bảo lưu vẹn nguyên những giá trị kiến trúc nghệ thuật truyền thống.

Nằm nép mình bên những cánh rừng ngập mặn xanh mướt của huyện ven biển Thái Thụy (nay thuộc xã Đông Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên), Đền Chòi không chỉ là một ngôi đền cổ kính với kiến trúc độc đáo, mà còn là nơi lưu giữ những câu chuyện huyền thoại về cuộc chiến lấn biển, lập làng của cha ông ta từ hàng thế kỷ trước.

   Khi đặt chân đến thôn Đại Đồng Phường Thái Bình tỉnh Hưng Yên du khách không chỉ cảm nhận được bầu không khí ấm áp, gần gũi của một vùng quê thuần Việt, mà còn bị cuốn hút bởi một địa điểm đặc biệt đó là Khu di tích nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh một di tích lịch sử văn hóa Quốc gia. Đây không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là một địa chỉ du lịch văn hóa mang giá trị đặc biệt, lưu giữ ký ức, đạo lý và tinh thần quý báu của dân tộc. Với tầm vóc lịch sử và giá trị văn hóa sâu sắc, khu lưu niệm đang thể hiện rõ tiềm năng trở thành một điểm đến hấp dẫn, không chỉ cho người dân trong tỉnh mà còn cho du khách từ khắp nơi.

   Hưng Yên nằm ở trung tâm Đồng bằng sông Hồng, giàu truyền thống văn hiến, cách mạng. Trải qua biết bao sự biến đổi, thăng trầm của lịch sử, nơi đây hiện còn lưu giữ nhiều di sản văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lễ hội và hệ thống di tích lịch sử phong phú, đặc sắc, những yếu tố đó đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng của vùng đất, con người Hưng Yên. Và trong hệ thống di sản đó, không thể không nhắc tới Khu di tích đền Phù Ủng.

   Đền Đồng Bằng (xã Đồng Bằng, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Hưng Yên -trước đây thuộc tỉnh Thái Bình) là một trong những di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia có giá trị đặc biệt quan trọng. Đền là trung tâm thờ tự Vua Cha Bát Hải Động Đình - vị Thánh được ghi nhận có công khai quốc, dẹp giặc từ thời Hùng Vương và là chính thần tối linh trong tín ngưỡng Thờ Mẫu Tứ Phủ. Với bề dày lịch sử, thần tích đa dạng và mối liên hệ với hệ thống Bát vị Tôn Ông, Đền Đồng Bằng từ lâu được nhân dân cả nước coi là nơi linh thiêng, là điểm “Trình - Tạ” không thể thiếu của cộng đồng tín ngưỡng.

Xã A Sào được biết đến là một trong những vùng địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống lịch sử văn hoá, cách mạng bậc nhất của tỉnh Hưng Yên.

   Từ cầu Triều Dương men theo triền đê sông Luộc, hướng về xã Ngự Thiên (Hưng Yên), giữa màu xanh um tùm của những cây cổ thụ, một ngôi miếu nhỏ hiện ra bình yên trên gò đất cao. Miếu Cầu Công - nơi người dân hơn tám thế kỷ qua gìn giữ sự linh thiêng và lòng biết ơn đối với Minh Bảo phu nhân và Hoàng tử Nhật Chiêu - lặng lẽ soi bóng bên dòng sông, trở thành điểm tựa tâm linh của cả vùng.

   Chùa Đại Bi, thôn An Lạc, xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên là danh lam cổ tích, được Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Bình cũ xếp hạng di tích cấp Tỉnh, năm 2003. Chùa hiện có nhiều di vật quý, trong đó có cụm bia đá. Trong khi phần lớn bia đá ở các địa phương trong tỉnh bị hủy hoại, thì bia đá ở chùa này được bảo tồn khá tốt. Cả thẩy có 8 bia đá, trong đó có 6 bia được dựng vào thế kỷ XVI, 2 bia dựng vào thế kỷ XVII. Trong khi các nguồn tư liệu thư tịch về ngôi chùa này, cũng như địa phương này đều không còn, thì tư liệu văn bia này có thể xem là những trang “sử đá” quý giá.    Bài viết giới thiệu khái quát về những bia đá này và giá trị thông tin tư liệu văn bia phản ánh về lịch sử và sự kiện liên quan đến ngôi chùa trong lịch sử; cũng như vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị kho tàng di sản bi kí này. Khái quát về cụm bia chùa Đại Bi    Chùa Đại Bi hiện có 8 bia đá được thu thập dựng trước sân chùa, gồm:    1. Tôn tạo Đại Bi tự/ 大悲寺碑記. Bia 2 mặt, khổ 1,15 x 0,75m, toàn văn chữ Hán, khắc 35 cột, mỗi cột khoảng 35 chữ. Văn bia khắc năm Sùng Khang 9 (1575) do Tiến sĩ Cập Đệ khoa Bính Thìn niên hiệu Quang Bảo (1557) Binh bộ Triều liệt đại phu trong phủ Ứng Vương, quê xã Đoan Lâm, Bình Giang, Hải Dương là Đỗ Uông soạn. Môn đệ là Bảng nhãn Lều Quang Bật viết chữ để khắc bia. Nội dung: Ghi lại lịch sử ngôi chùa có từ thời Trần và quá trình trùng tu chùa.    2. Đại tự đại bi/大悲寺碑. Bia  hai mặt, khổ 1,00m x 0,60m, dựng năm Hưng Trị 1 (1588). Toàn văn  Hán khắc làm 16 cột từ phải qua trái, mỗi cột trung bình 24 chữ. Văn bia do Nguyễn Sơn ở xã Tây Am, Vĩnh Bảo soạn, khắc. Nội dung: Ghi việc tạo mới 16 Pho trượng, tô lại 6 pho tượng cũ. Sơn son thiếp vàng toàn bộ tượng chùa.    3. Tân tạo các bi ký/新造閣碑銘記. Bia hai mặt, khổ 1,35m x 0,75m, khắc làm 24 cột dọc từ phải qua trái, mỗi cột trung bình 30 chữ. Bia tạo năm Hưng Trị thứ 2 (1589). Văn bia do Giám sinh Quốc tử giám Minh Luân đường Nguyễn Duy Thuân soạn. Nội dung: ghi lịch sử chùa và việc dựng gác chuông c

Ngày 19/8 và 22/8/2024, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên đã ban hành các quyết định số: 1789, 1816, 1819,1820, 1825,1826, 1838/QĐ-CTUBND về việc xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với 05 di tích lịch sử và 02 di tích kiến trúc nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Theo đó các di tích được xếp hạng mới gồm: Di tích lịch sử đình Long Đằng, phường Phùng Chí Kiên, thị xã Mỹ Hào; Di tích lịch sử đình Tăng Bảo, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm; Di tích kiến trúc nghệ thuật nhà thờ họ Hoàng, xã Thanh Long, huyện Yên Mỹ; Di tích lịch sử đền Soi, xã Đức Hợp, huyện Kim Động; Di tích lịch sử đình Ngọc Loan, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm; Di tích kiến trúc nghệ thuật nhà thờ họ Đoàn, xã Hải Triều, huyện Tiên Lữ; Di tích lịch sử đình Trúc, xã Trưng Trắc, huyện Văn Lâm.

Ngày 26/7/2023, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên đã ban hành các Quyết định xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với 06 di tích lịch sử và di tích kiến trúc nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Theo đó, các di tích được xếp hạng mới gồm: Di tích lịch sử đình - chùa - miếu Hạ Cát, xã Tống Phan, huyện Phù Cừ (số 1561/QĐ-CTUBND); Di tích lịch sử Nghè Bà, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm (số 1560/QĐ-CTUBND; Di tích lịch sử đền Bắc Kênh Cầu, xã Đồng Than, huyện Yên Mỹ (số 1559/QĐ-CTUBND; Di tích lịch sử đình Chiều Đông, xã Vĩnh Khúc, huyện Văn Giang (số 1558/QĐ-CTUBND; Di tích lịch sử Nhà tưởng niệm bà Hoàng Thị Loan (Thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh), xã Hồng Tiến, huyện Khoái Châu (số 1555/QĐ-CTUBND; Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Dương Trạch, xã Tân Dân, huyện Khoái Châu (số 1552/QĐ-CTUBND).

Ngày 12/08/2022, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên đã ban hành các Quyết định xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với 04 di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Theo đó, các di tích được xếp hạng mới gồm:

Chùa Nhạn Tháp (Minh Khánh tự) là một ngôi cổ tự nằm ngoài bãi sông Hồng thuộc địa phận xã Mễ Sở, tỉnh Hưng Yên.

Tọa lạc bên bờ sông Hồng hiền hòa và thơ mộng, đền Đa Hòa (xã Mễ Sở, tỉnh Hưng Yên) hiện lên như một nét chấm phá cổ kính đầy trầm mặc.

Một trong những báu vật quốc gia vô giá mà tiền nhân lưu dấu cho hậu thế chính là những chiếc trống đồng.

   Chùa Hương Lãng (còn có tên gọi khác là chùa Viên Giác hay chùa Lạng) là ngôi cổ tự danh tiếng tọa lạc tại xã Lạc Đạo, tỉnh Hưng Yên. Căn cứ vào sử liệu và kết quả khai quật khảo cổ học vào các năm 1972 và 1973, các nhà khoa học khẳng định chùa được khởi dựng dưới thời Lý, vào khoảng cuối thế kỷ XI, đầu thế kỷ XII. Trải qua thăng trầm của thời gian, chùa Hương Lãng hiện vẫn lưu giữ được một hệ thống di vật đá nguyên gốc vô cùng giá trị, tiêu biểu cho tinh hoa mỹ thuật thời Lý. Điểm nhấn đặc sắc nhất là Tượng sư tử đá (còn gọi là ông Sấm) được đặt trang trọng tại tòa Tam bảo - một kiệt tác điêu khắc đầy uy nghiêm. Bên cạnh đó, hệ thống thành bậc đá chạm khắc hình sấu thần và chim phượng, cùng các chân tảng đá hoa sen, cột đá và những mảnh lá đề rải rác trong khuôn viên chùa đã tạo nên một bảo tàng kiến trúc lộ thiên, minh chứng cho sự hưng thịnh của Phật giáo Việt Nam.

   Trong không gian văn hóa làng quê đồng bằng Bắc Bộ, hình ảnh “cây đa - giếng nước - sân đình” từ lâu đã trở thành biểu tượng quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng và ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Tại khu vực phía sau đền Vân Phương, phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên hiện nay vẫn còn bảo tồn một cây đa cổ thụ - được người dân địa phương gọi với cái tên thân thuộc là cây đa đền Vân Phương.

   Chùa Hội (Hội Linh Tự), thuộc thôn Đào Xá, xã A Sào, tỉnh Hưng Yên, là một di tích quan trọng gắn với lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ nổi tiếng bởi dấu tích liên quan đến Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, chùa còn đặc biệt được giới nghiên cứu quan tâm bởi đang lưu giữ bộ mười pho tượng đá thời Mạc - một trong những bộ tượng đá nguyên bản, quy mô và độc đáo nhất nước ta.  Theo các thư tịch cổ, chùa Hội được xây dựng từ thời   Trần và là trung tâm phật giáo lớn trong vùng. Đến thời Mạc, chùa Hội tiếp tục được quan tâm tu sửa và xây dựng lại, quy mô thêm khang trang. Nhờ đó chùa vẫn giữ vững vai trò là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh và là điểm tựa văn hóa tinh thần của cộng đồng làng xã suốt nhiều thế kỉ. Tuy nhiên vào năm 1970, do chủ trương mở rộng hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, chùa Hội buộc phải hạ giải để nhường đất đào mương. Không muốn mất đi nơi thờ tự linh thiêng, nhân dân đã góp công khởi dựng một ngôi chùa nhỏ gần khu vực đình Đào Xá để đặt tượng phật và tiếp tục thờ tự cho đến ngày nay.   Trong bối cảnh phần lớn tượng thờ tại các chùa miền Bắc được làm bằng gỗ, sự xuất hiện của mười pho tượng đá tại chùa Hội Linh trở thành một trường hợp đặc biệt hiếm hoi. Không chỉ đa dạng về loại hình (tượng Tam Thế, Quan Âm, tượng vua và tượng quan, tượng Sư tổ), mà mỗi tác phẩm đều hội tụ kỹ thuật tạo tác tinh tế, hài hòa, phản ánh phong cách mỹ thuật thế kỷ XVI - thời kỳ mỹ thuật cung đình nhà Mạc đạt đến đỉnh cao.    Giáo sư Trần Quốc Vượng, trong công trình nghiên cứu văn hóa dân gian vùng Thái Bình - Hưng Yên, đã từng nhận xét: “Bộ tượng đá tại chùa Hội Linh là một trong những quần thể tượng đá đẹp bậc nhất tôi từng thấy, không chỉ tinh xảo mà còn mang đậm phong cách cung đình thời Mạc”. Cùng quan điểm, PGS.TS Đinh Khắc Thuân khẳng định pho tượng được cho là Mạc Đăng Dung mang đặc trưng tạo hình điển hình của vương triều Mạc, đặc biệt là chi tiết chim nổi trên mũ bình thiên. Nghiên cứu của Viện Mỹ

Mỗi độ Thu về, chùa Keo lại rộn ràng trong không gian văn hóa đặc sắc của lễ hội hằng năm. Đây là dịp để cộng đồng và du khách cùng tìm hiểu, cảm nhận sâu sắc hơn những giá trị văn hóa đã góp phần tạo nên sức sống bền vững cho di sản. Chùa Keo và dấu ấn di sản bên sông Hồng

Trong kho tàng lễ hội truyền thống Việt Nam, chùa Keo và lễ hội chùa Keo luôn giữ một vị trí đặc biệt.

Đến nay chưa xác định được chính xác cây nhãn xuất hiện ở Hưng Yên từ bao giờ. Tuy vậy, kết quả khảo cổ và một số nghiên cứu khoa học cho thấy cây nhãn đã có mặt ở Hưng Yên từ hàng ngàn năm trước. Với sức sống bền bỉ, “Nhãn Hưng Yên” đã trở thành thương hiệu cây ăn quả và làng nghề nổi tiếng nhất của vùng này.

Đền Kim Đằng (tên tự là Điện Cung từ) tọa lạc tại tổ dân phố Kim Đằng, phường Sơn Nam (trước đây là phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên), tỉnh Hưng Yên.

Sáng ngày 30/9/2026 (tức ngày 20 tháng 8 năm Bính Ngọ), tại Khu di tích lịch sử - văn hóa quốc gia Đình, Đền, Bến Tượng A Sào (xã A Sào, tỉnh Hưng Yên), Ban tổ chức lễ hội đã long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội truyền thống đền A Sào năm 2026 và công bố Quyết định của UBND tỉnh công nhận nơi đây là Điểm du lịch.

Chiều ngày 20/9/2026 (tức ngày 10 tháng 8 năm Bính Ngọ), tại Di tích Quốc gia đặc biệt chùa Keo, làng Keo tổ chức họp bàn về công tác chuẩn bị và tổ chức Lễ rước Đức Thánh (Đức Thánh Không Lộ Thiền Sư) tại Lễ hội chùa Keo mùa Thu năm 2026. Ông Nguyễn Hữu Khang, Trưởng Ban Khánh tiết chùa Keo chủ trì cuộc họp.

Sáng ngày 14/8/2026, tại Trung tâm Thông tin - Hội nghị tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên tổ chức Hội thảo khoa học "Tri thức dân gian trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên - nhận diện giá trị từ hướng tiếp cận di sản văn hóa phi vật thể".