Hỗ trợ du khách

Giữa miền quê thanh bình của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi những cánh đồng lúa trải dài và dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, Chùa Keo, xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên hiện lên như một báu vật văn hóa của dân tộc, lưu giữ gần một thiên niên kỷ lịch sử, tín ngưỡng và tinh hoa kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Giữa không gian tĩnh lặng của làng quê Bắc Bộ xưa, có một ngôi chùa cổ nằm ẩn mình dưới những tán lá xanh mát, nơi thời gian dường như ngưng đọng trên từng thớ gỗ đen bóng. Đó là chùa Thái Lạc (Pháp Vân tự) tọa lạc tại xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm (nay là xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên) - một trong ba công trình kiến trúc gỗ thời Trần cổ nhất Việt Nam cùng với chùa Dâu (Bắc Ninh), chùa Bối Khê (Hà Nội). Không chỉ là chốn thiền môn thanh tịnh, nơi đây còn lưu giữ một kho tàng vô giá: những bức cốn chạm khắc thời Trần với hình ảnh tiên nữ dâng hoa, tấu nhạc. Những nét chạm trổ tinh xảo ấy tựa như bản hòa âm của quá khứ, biến những khối gỗ vô tri thành những “phím nhạc” trầm bổng, ngân vang như đang kể lại câu chuyện về một triều đại huy hoàng và đời sống tâm linh phong phú của người Việt xưa.

   Chùa Keo (xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên) là một trong số ít những ngôi chùa cổ của nước ta hiện nay còn bảo tồn gần như nguyên vẹn nét kiến trúc cổ từ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII). Trong quần thể kiến trúc của ngôi chùa cổ gần 400 năm tuổi, nổi bật công trình Gác chuông được đánh giá là kiến trúc độc đáo bậc nhất ở đồng bằng Bắc Bộ nước ta, trở thành biểu tượng của di sản văn hóa, niềm tự hào của kiến trúc gỗ truyền thống Việt Nam.

   Đền Bà Chúa Kho là một trong những di tích văn hóa tâm linh tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, gắn liền với chiều sâu lịch sử lịch sử dân tộc và tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.    Đền Bà Chúa Kho có tên chữ là “Thương Tỉnh linh từ” hay còn gọi là đền Gốc Sanh; tọa lạc trên môt thế đất cao ráo, thoáng đãng thuộc đường Điện Biên, phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên. Ngôi đền là 1 trong 16 di tích thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định xếp hạng ngày 31/ 12/ 2014.

   Giữa lòng đồng bằng Bắc Bộ, nơi dòng sông Luộc hiền hòa uốn lượn quanh làng mạc trù phú, có một miền đất lặng lẽ mà rực sáng trong lịch sử dân tộc – đó là vùng đất thuộc lộ Long Hưng xưa, và thuộc xã Long Hưng, tỉnh Hưng Yên ngày nay, nơi đặt Lăng mộ và Đền thờ các vua Trần, được xem là đất phát tích của vương triều Trần – triều đại đã làm rạng danh nước Việt bằng ba lần đại thắng quân Nguyên Mông và gần hai thế kỷ thịnh trị huy hoàng. Từ ngôi làng cổ bên sông ấy, dòng họ Trần – vốn gốc người Mân sang định cư – đã khởi nghiệp bằng nghề chài lưới, rồi lập ấp, lập làng, mở cơ nghiệp, để rồi từ mảnh đất Tinh Cương – Thái Đường nhỏ bé, ánh sáng Đông A tỏa khắp non sông.

Ngày 26/11/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1473/QĐ – Ttg về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đợt 16, năm 2024. Theo đó, trong đợt này cả nước có 06 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt. Tỉnh Hưng Yên có thêm 01 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt là: Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật Khu di tích Đa Hòa - Dạ Trạch (huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên).           Khu di tích Đa Hòa – Dạ Trạch là một trong những khu di tích tiêu biểu, đặc sắc, bảo lưu được nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc có giá trị lớn, phản ánh quá trình phát triển của vùng đất này trong một giai đoạn lịch sử dài. Khu di tích thờ Đức Thánh Chử Đồng Tử  - Tiên Dung công chúa và Tây Sa công chúa thời Hùng Vương thứ 18. Đây là Tam vị Thánh hóa được liệt vào hàng Tứ bất tử trong hệ thống linh thần Việt Nam. Đồng thời khu di tích cũng là nơi tưởng niệm duy nhất về cuộc chiến đấu tài giỏi của Triệu Việt Vương chống giặc ngoại xâm vào thế kỷ thứ VI.

Nằm nép mình bên những cánh rừng ngập mặn xanh mướt của huyện ven biển Thái Thụy (nay thuộc xã Đông Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên), Đền Chòi không chỉ là một ngôi đền cổ kính với kiến trúc độc đáo, mà còn là nơi lưu giữ những câu chuyện huyền thoại về cuộc chiến lấn biển, lập làng của cha ông ta từ hàng thế kỷ trước.

   Khi đặt chân đến thôn Đại Đồng Phường Thái Bình tỉnh Hưng Yên du khách không chỉ cảm nhận được bầu không khí ấm áp, gần gũi của một vùng quê thuần Việt, mà còn bị cuốn hút bởi một địa điểm đặc biệt đó là Khu di tích nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh một di tích lịch sử văn hóa Quốc gia. Đây không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là một địa chỉ du lịch văn hóa mang giá trị đặc biệt, lưu giữ ký ức, đạo lý và tinh thần quý báu của dân tộc. Với tầm vóc lịch sử và giá trị văn hóa sâu sắc, khu lưu niệm đang thể hiện rõ tiềm năng trở thành một điểm đến hấp dẫn, không chỉ cho người dân trong tỉnh mà còn cho du khách từ khắp nơi.

   Hưng Yên nằm ở trung tâm Đồng bằng sông Hồng, giàu truyền thống văn hiến, cách mạng. Trải qua biết bao sự biến đổi, thăng trầm của lịch sử, nơi đây hiện còn lưu giữ nhiều di sản văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lễ hội và hệ thống di tích lịch sử phong phú, đặc sắc, những yếu tố đó đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng của vùng đất, con người Hưng Yên. Và trong hệ thống di sản đó, không thể không nhắc tới Khu di tích đền Phù Ủng.

   Đền Đồng Bằng (xã Đồng Bằng, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Hưng Yên -trước đây thuộc tỉnh Thái Bình) là một trong những di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia có giá trị đặc biệt quan trọng. Đền là trung tâm thờ tự Vua Cha Bát Hải Động Đình - vị Thánh được ghi nhận có công khai quốc, dẹp giặc từ thời Hùng Vương và là chính thần tối linh trong tín ngưỡng Thờ Mẫu Tứ Phủ. Với bề dày lịch sử, thần tích đa dạng và mối liên hệ với hệ thống Bát vị Tôn Ông, Đền Đồng Bằng từ lâu được nhân dân cả nước coi là nơi linh thiêng, là điểm “Trình - Tạ” không thể thiếu của cộng đồng tín ngưỡng.

   Nằm yên bình giữa những cánh đồng bao đời của vùng Quỳnh Phụ (Hưng Yên), Cụm di tích Đình - Đền - Chùa La Vân không chỉ là nơi hội tụ tín ngưỡng truyền thống, mà còn là dấu tích văn hóa - lịch sử có giá trị đặc biệt, phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần, cấu trúc xã hội, cũng như tư duy kiến trúc -mỹ thuật của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ suốt nhiều thế kỷ.    Với hơn một thiên niên kỷ tồn tại, trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn lưu giữ được những giá trị cổ kính quý giá, quần thể di tích trở thành niềm tự hào của người dân địa phương, đồng thời là một trong những điểm đến giàu bản sắc của tỉnh Hưng Yên.    Theo các thư tịch cổ, thôn La Vân ngày nay vốn có tên xưa là La Miên. Đến năm 1841, dưới triều Minh Mạng, tên làng được đổi thành La Vân để tránh phạm húy vua Thiệu Trị. Với vị trí thuận lợi, địa thế đẹp, làng La Vân sớm trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng của một vùng rộng lớn.    Quần thể Đình - Đền - Chùa La Vân hình thành từ khoảng thế kỷ XI - XII, gắn với thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo và sự dung hợp tam giáo (Phật - Nho - Đạo) trong sinh hoạt đời sống của cư dân Đại Việt. Tên gọi xưa như La Miên Linh Từ, Bảo Long Am Từ đã phần nào phản ánh vị thế thiêng của nơi này trong tâm thức cộng đồng.    Trải dài hàng trăm năm lịch sử, di tích vẫn giữ vai trò là “trái tim văn hóa” của làng: nơi diễn ra lễ hội truyền thống, nơi giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nơi lưu giữ nhiều hiện vật quý hiếm có giá trị về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật.    Một trong những nét độc đáo nhất của Cụm di tích La Vân là sự hòa quyện giữa thờ Thần - Phật - Thánh trong cùng một không gian liên hoàn. Điều này phản ánh đặc điểm tín ngưỡng dân gian Việt Nam: mềm dẻo, bao dung, dung hòa nhiều yếu tố văn hóa - tôn giáo khác nhau.    

      Ngày 09/9/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 3244/QĐ-BVHTTDL chính thức xếp hạng Đình Dương Trạch, xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Việc xếp hạng này không chỉ khẳng định giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hoá, tín ngưỡng của di tích mà còn góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hoá của tỉnh Hưng Yên.    

   Từ cầu Triều Dương men theo triền đê sông Luộc, hướng về xã Ngự Thiên (Hưng Yên), giữa màu xanh um tùm của những cây cổ thụ, một ngôi miếu nhỏ hiện ra bình yên trên gò đất cao. Miếu Cầu Công - nơi người dân hơn tám thế kỷ qua gìn giữ sự linh thiêng và lòng biết ơn đối với Minh Bảo phu nhân và Hoàng tử Nhật Chiêu - lặng lẽ soi bóng bên dòng sông, trở thành điểm tựa tâm linh của cả vùng.

   Chùa Đại Bi, thôn An Lạc, xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên là danh lam cổ tích, được Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Bình cũ xếp hạng di tích cấp Tỉnh, năm 2003. Chùa hiện có nhiều di vật quý, trong đó có cụm bia đá. Trong khi phần lớn bia đá ở các địa phương trong tỉnh bị hủy hoại, thì bia đá ở chùa này được bảo tồn khá tốt. Cả thẩy có 8 bia đá, trong đó có 6 bia được dựng vào thế kỷ XVI, 2 bia dựng vào thế kỷ XVII. Trong khi các nguồn tư liệu thư tịch về ngôi chùa này, cũng như địa phương này đều không còn, thì tư liệu văn bia này có thể xem là những trang “sử đá” quý giá.    Bài viết giới thiệu khái quát về những bia đá này và giá trị thông tin tư liệu văn bia phản ánh về lịch sử và sự kiện liên quan đến ngôi chùa trong lịch sử; cũng như vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị kho tàng di sản bi kí này. Khái quát về cụm bia chùa Đại Bi    Chùa Đại Bi hiện có 8 bia đá được thu thập dựng trước sân chùa, gồm:    1. Tôn tạo Đại Bi tự/ 大悲寺碑記. Bia 2 mặt, khổ 1,15 x 0,75m, toàn văn chữ Hán, khắc 35 cột, mỗi cột khoảng 35 chữ. Văn bia khắc năm Sùng Khang 9 (1575) do Tiến sĩ Cập Đệ khoa Bính Thìn niên hiệu Quang Bảo (1557) Binh bộ Triều liệt đại phu trong phủ Ứng Vương, quê xã Đoan Lâm, Bình Giang, Hải Dương là Đỗ Uông soạn. Môn đệ là Bảng nhãn Lều Quang Bật viết chữ để khắc bia. Nội dung: Ghi lại lịch sử ngôi chùa có từ thời Trần và quá trình trùng tu chùa.    2. Đại tự đại bi/大悲寺碑. Bia  hai mặt, khổ 1,00m x 0,60m, dựng năm Hưng Trị 1 (1588). Toàn văn  Hán khắc làm 16 cột từ phải qua trái, mỗi cột trung bình 24 chữ. Văn bia do Nguyễn Sơn ở xã Tây Am, Vĩnh Bảo soạn, khắc. Nội dung: Ghi việc tạo mới 16 Pho trượng, tô lại 6 pho tượng cũ. Sơn son thiếp vàng toàn bộ tượng chùa.    3. Tân tạo các bi ký/新造閣碑銘記. Bia hai mặt, khổ 1,35m x 0,75m, khắc làm 24 cột dọc từ phải qua trái, mỗi cột trung bình 30 chữ. Bia tạo năm Hưng Trị thứ 2 (1589). Văn bia do Giám sinh Quốc tử giám Minh Luân đường Nguyễn Duy Thuân soạn. Nội dung: ghi lịch sử chùa và việc dựng gác chuông c

Ngày 19/8 và 22/8/2024, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên đã ban hành các quyết định số: 1789, 1816, 1819,1820, 1825,1826, 1838/QĐ-CTUBND về việc xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với 05 di tích lịch sử và 02 di tích kiến trúc nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Theo đó các di tích được xếp hạng mới gồm: Di tích lịch sử đình Long Đằng, phường Phùng Chí Kiên, thị xã Mỹ Hào; Di tích lịch sử đình Tăng Bảo, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm; Di tích kiến trúc nghệ thuật nhà thờ họ Hoàng, xã Thanh Long, huyện Yên Mỹ; Di tích lịch sử đền Soi, xã Đức Hợp, huyện Kim Động; Di tích lịch sử đình Ngọc Loan, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm; Di tích kiến trúc nghệ thuật nhà thờ họ Đoàn, xã Hải Triều, huyện Tiên Lữ; Di tích lịch sử đình Trúc, xã Trưng Trắc, huyện Văn Lâm.

Ngày 26/7/2023, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên đã ban hành các Quyết định xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với 06 di tích lịch sử và di tích kiến trúc nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Theo đó, các di tích được xếp hạng mới gồm: Di tích lịch sử đình - chùa - miếu Hạ Cát, xã Tống Phan, huyện Phù Cừ (số 1561/QĐ-CTUBND); Di tích lịch sử Nghè Bà, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm (số 1560/QĐ-CTUBND; Di tích lịch sử đền Bắc Kênh Cầu, xã Đồng Than, huyện Yên Mỹ (số 1559/QĐ-CTUBND; Di tích lịch sử đình Chiều Đông, xã Vĩnh Khúc, huyện Văn Giang (số 1558/QĐ-CTUBND; Di tích lịch sử Nhà tưởng niệm bà Hoàng Thị Loan (Thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh), xã Hồng Tiến, huyện Khoái Châu (số 1555/QĐ-CTUBND; Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Dương Trạch, xã Tân Dân, huyện Khoái Châu (số 1552/QĐ-CTUBND).

Ngày 12/08/2022, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên đã ban hành các Quyết định xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với 04 di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Theo đó, các di tích được xếp hạng mới gồm:

Nghè Minh Khai hay còn được gọi là nghè An Khoái, toạ lạc tại thôn Minh Khai, thị trấn Như Quỳnh.

   Chùa Hương Lãng (còn có tên gọi khác là chùa Viên Giác hay chùa Lạng) là ngôi cổ tự danh tiếng tọa lạc tại xã Lạc Đạo, tỉnh Hưng Yên. Căn cứ vào sử liệu và kết quả khai quật khảo cổ học vào các năm 1972 và 1973, các nhà khoa học khẳng định chùa được khởi dựng dưới thời Lý, vào khoảng cuối thế kỷ XI, đầu thế kỷ XII. Trải qua thăng trầm của thời gian, chùa Hương Lãng hiện vẫn lưu giữ được một hệ thống di vật đá nguyên gốc vô cùng giá trị, tiêu biểu cho tinh hoa mỹ thuật thời Lý. Điểm nhấn đặc sắc nhất là Tượng sư tử đá (còn gọi là ông Sấm) được đặt trang trọng tại tòa Tam bảo - một kiệt tác điêu khắc đầy uy nghiêm. Bên cạnh đó, hệ thống thành bậc đá chạm khắc hình sấu thần và chim phượng, cùng các chân tảng đá hoa sen, cột đá và những mảnh lá đề rải rác trong khuôn viên chùa đã tạo nên một bảo tàng kiến trúc lộ thiên, minh chứng cho sự hưng thịnh của Phật giáo Việt Nam.

   Trong không gian văn hóa làng quê đồng bằng Bắc Bộ, hình ảnh “cây đa - giếng nước - sân đình” từ lâu đã trở thành biểu tượng quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng và ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Tại khu vực phía sau đền Vân Phương, phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên hiện nay vẫn còn bảo tồn một cây đa cổ thụ - được người dân địa phương gọi với cái tên thân thuộc là cây đa đền Vân Phương.

   Chùa Hội (Hội Linh Tự), thuộc thôn Đào Xá, xã A Sào, tỉnh Hưng Yên, là một di tích quan trọng gắn với lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ nổi tiếng bởi dấu tích liên quan đến Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, chùa còn đặc biệt được giới nghiên cứu quan tâm bởi đang lưu giữ bộ mười pho tượng đá thời Mạc - một trong những bộ tượng đá nguyên bản, quy mô và độc đáo nhất nước ta.  Theo các thư tịch cổ, chùa Hội được xây dựng từ thời   Trần và là trung tâm phật giáo lớn trong vùng. Đến thời Mạc, chùa Hội tiếp tục được quan tâm tu sửa và xây dựng lại, quy mô thêm khang trang. Nhờ đó chùa vẫn giữ vững vai trò là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh và là điểm tựa văn hóa tinh thần của cộng đồng làng xã suốt nhiều thế kỉ. Tuy nhiên vào năm 1970, do chủ trương mở rộng hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, chùa Hội buộc phải hạ giải để nhường đất đào mương. Không muốn mất đi nơi thờ tự linh thiêng, nhân dân đã góp công khởi dựng một ngôi chùa nhỏ gần khu vực đình Đào Xá để đặt tượng phật và tiếp tục thờ tự cho đến ngày nay.   Trong bối cảnh phần lớn tượng thờ tại các chùa miền Bắc được làm bằng gỗ, sự xuất hiện của mười pho tượng đá tại chùa Hội Linh trở thành một trường hợp đặc biệt hiếm hoi. Không chỉ đa dạng về loại hình (tượng Tam Thế, Quan Âm, tượng vua và tượng quan, tượng Sư tổ), mà mỗi tác phẩm đều hội tụ kỹ thuật tạo tác tinh tế, hài hòa, phản ánh phong cách mỹ thuật thế kỷ XVI - thời kỳ mỹ thuật cung đình nhà Mạc đạt đến đỉnh cao.    Giáo sư Trần Quốc Vượng, trong công trình nghiên cứu văn hóa dân gian vùng Thái Bình - Hưng Yên, đã từng nhận xét: “Bộ tượng đá tại chùa Hội Linh là một trong những quần thể tượng đá đẹp bậc nhất tôi từng thấy, không chỉ tinh xảo mà còn mang đậm phong cách cung đình thời Mạc”. Cùng quan điểm, PGS.TS Đinh Khắc Thuân khẳng định pho tượng được cho là Mạc Đăng Dung mang đặc trưng tạo hình điển hình của vương triều Mạc, đặc biệt là chi tiết chim nổi trên mũ bình thiên. Nghiên cứu của Viện Mỹ

   Hương án tại chùa Keo là một trong những tác phẩm điêu khắc gỗ tiêu biểu của nghệ thuật thời Lê Trung Hưng, được chế tác tinh xảo với quy mô lớn, hình thức trang trí phong phú và kỹ thuật chạm khắc đạt tới trình độ đỉnh cao. Đây là hiện vật giữ vai trò trung tâm trong không gian thờ tự, đồng thời phản ánh tư duy mỹ thuật, tín ngưỡng và triết lý nhân sinh của cư dân đồng bằng Bắc Bộ.    Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, ngày 25 tháng 12 năm 2021, Hương án chùa Keo được công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 2198/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, khẳng định vị thế quan trọng trong kho tàng di sản vật thể Việt Nam và trong quần thể kiến trúc của chùa Keo.

Chùa Đại Bi tọa lạc tại xã Lạc Đạo, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Chùa được khởi dựng từ sớm, trải qua thời gian ngôi chùa cũ đã bị phá hủy hoàn toàn, hệ thống tượng Phật và các đồ thờ tự tại chùa đều bị thất lạc. Di vật quý giá nhất còn lưu giữ lại được là tấm bia đá cổ mang tên “Đại Bi Diên Minh tự bi”. Bia do Sa môn Trí Hành sai Sa môn Sùng Nhân soạn và Phạm Bồng khắc bia dựng vào thời Trần niên hiệu Khai Thái thứ 4 (1327) thời vua Trần Minh Tông. Bia được làm bằng đá xanh, khối hình chữ nhật dẹt. Bia cao 100cm, rộng 60cm, dầy 11cm. Bia gồm hai mặt (mặt trước và mặt sau) bao gồm các phần: trán bia và diềm bia.

Ngày 18/01/2024, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà ký Quyết định số 73/QĐ-TTg về việc công nhận bảo vật quốc gia đợt 12 năm 2023. Theo đó, trong đợt này, cả nước có 29 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia. Tỉnh Hưng Yên có thêm 01 hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia là Bia “Đại Bi Diên Minh tự bi”, niên đại thời Trần, năm Đinh Mão, niên hiệu Khai Thái thứ 4 (1327); hiện lưu giữ tại Ủy ban nhân dân xã Lạc Đạo, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Bia “Đại Bi Diên Minh tự bi” (tên gọi khác: Bia đá chùa Đại Bi) là tấm bia đá cổ quý hiếm thuộc chùa Đại Bi, xã Lạc Đạo, huyện Văn Lâm, do Sa môn Trí Hành lệnh cho Thư gia Nguyễn Khảo Quảng cùng con cháu trùng tu lại. Bia được làm từ đá xanh nguyên khối (hình chữ nhật dẹt), được tạo tác hoàn toàn bằng kỹ thuật điêu khắc đá thủ công truyền thống, hết sức công phu, tỉ mỉ, chi tiết và vô cùng độc đáo. Nội dung bia ghi chép về cảnh đẹp nơi di tích tọa lạc, việc trùng tu và những người công đức vào chùa thời điểm bấy giờ; ngoài ra văn bia cũng dành một phần nội dung nói về nhà sư Sa môn Trí Hành, vốn là người thuộc dòng dõi thế gia đã gác bỏ mũ quan về nương tựa cửa Phật. Tấm bia là một chứng tích về sự phát triển huy hoàng của Phật giáo Việt Nam trong lịch sử, là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc hoàn hảo, góp phần phản ánh mỹ thuật và kỹ thuật điêu khắc đá thời Trần đạt đến đỉnh cao hiện còn lưu giữ ở nước ta.

   Đình An Vũ tọa lạc tại khu phố An Vũ, phường Hiến Nam (nay thuộc phường Phố Hiến), tỉnh Hưng Yên, trong không gian văn hóa - lịch sử của Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến. Vị trí của đình không chỉ gắn với sự hình thành và phát triển của cộng đồng cư dân địa phương, mà còn phản ánh vai trò của Phố Hiến như một trung tâm văn hóa - lịch sử quan trọng của vùng đồng bằng Bắc Bộ.    Đình là nơi tôn thờ Đức thánh Cao Sơn Đại Vương, nhân vật huyền sử gắn thời kỳ Vua Hùng Vương thứ 18, có công đánh thắng quân Thục xâm lược, góp phần bảo vệ nền độc lập của nhà nước Văn Lang. Theo truyền thuyết, Cao Sơn là người khôi ngô, tuấn tú, có sức khỏe hơn người, tinh thông võ nghệ, cùng với Tản Viên Sơn Thánh kết nghĩa huynh đệ và phò trợ Vua Hùng đánh giặc giữ nước. Với công lao to lớn ấy, Cao Sơn Đại Vương được Nhân dân khắp nơi đặc biệt là vùng Phố Hiến - Hưng Yên tôn thờ làm Thành hoàng làng. Tiêu biểu là đình An Vũ tôn thờ Ngài nhằm thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và tri ân đối với các bậc tiền nhân có công với dân, với nước.    Đình An Vũ được khởi dựng vào thời Hậu Lê, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 2 (1741) và được trùng tu tôn tạo vào thời Nguyễn niên hiệu Bảo Đại thứ 4 (1929). Đình được xây dựng trên thế đất cao ráo, thoáng đãng hình chim Phượng Hoàng, mặt tiền quay hướng Tây, gắn với vị trí “vọng gác tiền tiêu” của Phố Hiến xưa. Hiện nay, đình có kết cấu kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm 05 gian Đại bái và 03 gian Hậu cung. Các cấu kiện và thành phần kiến trúc đều được làm bằng gỗ lim vững chắc, với nhiều mảng chạm khắc mang đậm phong cách mỹ thuật thời Lê - Nguyễn đan xen.

   Khi những cánh đào khoe sắc thắm và không khí Tết Nguyên đán vẫn còn đậm dấu ấn trong đời sống cộng đồng, cũng là lúc diễn ra Lễ hội truyền thống tại Di tích quốc gia đặc biệt Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần (xã Long Hưng, tỉnh Hưng Yên). Lễ hội không chỉ là sự kiện văn hóa - tâm linh hướng về cội nguồn triều Trần, tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, mà còn là không gian bảo tồn và tái hiện những phong tục truyền thống đặc sắc của cư dân vùng đồng bằng sông Hồng. Trong mạch nguồn ấy, tục ăn trầu và nghệ thuật têm trầu cánh phượng nổi lên như một biểu tượng văn hóa đậm đà bản sắc, hàm chứa nhiều tầng ý nghĩa lịch sử và nhân văn.    Tương truyền tục ăn trầu của người Việt có từ lâu đời, khởi nguyên từ thời kỳ Hùng Vương và gắn liền với câu chuyện cảm động về tình cảm anh em, vợ chồng. Trải qua hàng nghìn năm, miếng trầu không chỉ là sản phẩm ẩm thực dân dã mà đã trở thành phương tiện giao tiếp văn hóa, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần cộng đồng. “Miếng trầu là đầu câu chuyện” - câu tục ngữ quen thuộc ấy cho thấy trầu cau giữ vai trò mở đầu cho mọi cuộc gặp gỡ, kết nối tình thân, kết giao bằng hữu và nên duyên vợ chồng.    Tại Lễ hội Đền Trần, tục ăn trầu được tái hiện trang trọng thông qua Hội thi têm trầu cánh phượng với sự tham gia của các thôn: Tam Đường, Dương Xá, Tây Nha, Nhật Tảo và Đoan Bản. Mỗi làng mang đến hội thi không chỉ kỹ thuật têm trầu tinh xảo mà còn là niềm tự hào về truyền thống quê hương.

   Hưng Yên là vùng đất địa linh nhân kiệt, không gian văn hóa đặc biệt, nơi kết tinh các lớp trầm tích của lịch sử, tín ngưỡng, tri thức bản địa; trong quá trình hình thành và phát triển đã để lại cho Hưng Yên tài sản vô cùng quý giá đó là hàng nghìn di tích lịch sử văn hóa quý báu.    Hiện nay, toàn tỉnh Hưng Yên có 3.716 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó có 6 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 284 di tích, cụm di tích cấp quốc gia, 884 di tích, cụm di tích cấp tỉnh và 10 bảo vật quốc gia. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc, có giá trị quan trọng trong phát triển du lịch của địa phương.    Cùng với hệ thống di tích là trên 1.000 lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm, chủ yếu vào dịp đầu xuân và các tháng trong năm. Các lễ hội là nơi hội tụ những sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của nhân dân, phản ánh rõ nét đời sống tinh thần, con người, truyền thống, phong tục, tập quán của cộng đồng; qua đó thể hiện lòng tri ân đối với trời đất, thần linh, những người có công với làng, với nước, đồng thời cầu mong cuộc sống ấm no, hạnh phúc.    Trong số đó, tiêu biểu và đặc sắc nhất là Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung (còn được gọi là Lễ hội Tình yêu), được tổ chức từ ngày mồng 10 đến ngày 12 tháng 02 âm lịch hằng năm tại đền Đa Hòa (xã Mễ Sở) và đền Hóa Dạ Trạch (xã Triệu Việt Vương), tỉnh Hưng Yên. Lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa của cộng đồng địa phương, phản ánh sự đa dạng văn hóa và sức sáng tạo của con người qua nhiều thế hệ, đồng thời là nguồn tư liệu quý về lịch sử, văn hóa, xã hội, con người và phong tục tập quán đặc sắc của cộng đồng cư dân nơi đây.    Trong suốt thời kỳ kháng chiến, do phải tập trung mọi nguồn lực cho nhiệm vụ chi viện chiến trường và bảo vệ Tổ quốc, nhiều lễ hội truyền thống tại các địa phương bị gián đoạn, không còn được tổ chức với quy mô lớn và đầy đủ các nghi thức như rước kiệu, tế lễ. Trải qua thời gian, Lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung dần được khôi phục tại hai địa điểm chính là đền Đa Hòa (khôi phục lại vào năm 1962) và đền Dạ Trạch

   Minh Lãng được biết đến như cái nôi của nghề thêu tay thủ công thuộc huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ (nay là xã Thư Trì, tỉnh Hưng Yên). Trải qua nhiều thế hệ, người dân Minh Lãng vẫn bảo tồn, gìn giữ nghề thêu thủ công truyền thống, tạo nên những tác phẩm mang giá trị thẩm mỹ và văn hóa. Mỗi đường kim, mũi chỉ không chỉ thể hiện sự khéo léo, tài hoa của người thợ mà còn phản ánh đời sống tinh thần của vùng đất giàu truyền thống này.

   Trong chiến lược phát triển du lịch văn hóa của tỉnh Hưng Yên, hệ thống di tích lịch sử văn hóa và làng nghề truyền thống là nguồn tài nguyên mang đậm bản sắc địa phương. Nằm trong không gian đó, làng nghề đúc đồng Lộng Thượng (xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm) không chỉ là nơi lưu giữ kỹ thuật thủ công lâu đời mà còn hàm chứa những giá trị tín ngưỡng, lịch sử có khả năng khai thác phục vụ phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản

   Làng nghề tương Bần, thuộc phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, là một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề làm tương không chỉ tạo ra một sản phẩm ẩm thực đặc sắc mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa, tri thức dân gian và bản sắc cộng đồng bền vững.    Theo các tài liệu lịch sử và truyền khẩu dân gian, nghề làm tương Bần xuất hiện từ khoảng thế kỷ XII - XIII. Cùng với nhãn lồng, tương Bần từng được xem là sản vật quý của vùng Phố Hiến, dùng để tiến vua và làm quà biếu trong các dịp trọng đại. Dù không xác định được chính xác người khởi nguồn, nhưng nghề làm tương đã gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Sáng ngày 14/8/2026, tại Trung tâm Thông tin - Hội nghị tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên tổ chức Hội thảo khoa học "Tri thức dân gian trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên - nhận diện giá trị từ hướng tiếp cận di sản văn hóa phi vật thể".

Tối 7/8, tại Công viên Nam Hòa (phường Phố Hiến), UBND tỉnh tổ chức khai mạc Lễ hội và Xúc tiến thương mại Nhãn lồng Hưng Yên năm 2026.

Tối 31/7, tại Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên), Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp với Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Hưng Yên long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 - 2026).