Bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích đền Phù Ủng

Toàn cảnh khu di tích đền Phù Ủng

• Giá trị lịch sử, văn hóa

   Khu di tích đền Phù Ủng được toạ lạc ở phía Bắc làng Phù Ủng, xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên, nơi đây thờ Tướng quân Phạm Ngũ Lão - một danh tướng văn võ song toàn, được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn hết sức tin cậy, rèn luyện, tiến cử với triều đình và trở thành vị tướng phò tá 3 đời vua nhà Trần. Ông sinh ra tại làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, lộ Hải Đông (nay là làng Phù Ủng, xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên). Cuộc đời ông gắn liền với chiến trận và những chiến công vang dội, hiển hách góp phần cùng với quân dân nhà Trần đánh thắng giặc Nguyên Mông xâm lược, đem lại thái bình cho đất nước và cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho Nhân dân.

   Sau khi ông mất để tưởng nhớ về vị tướng tài danh là người con của quê hương, dân làng Phù Ủng đã lập đền thờ Phạm Ngũ Lão ngay trên nền nhà cũ của gia đình ông. Toàn bộ khu di tích đền Ủng nằm trên địa thế “Thất tinh ứng hậu, hình nhân bái tướng, voi quỳ ngựa phục, bên bút bên nghiên bên cờ bên kiếm, ở giữa có mô hòn ngọc, cạnh dòng sông Cửu Yên như rồng uốn khúc, mà đầu rồng là khu đất dựng đền nhô hẳn ra khỏi làng” và được chia làm hai khu: Khu trong và khu ngoài. Khu ngoài gồm đền thờ chính Điện súy thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão, Lăng thờ Đức Tiên Công, điện thờ Nhũ mẫu ((thân phụ và mẹ nuôi Phạm Ngũ Lão); Huê văn, Lầu Tư văn và các gò đống (mô đai, mô cây xoài, mô quả thừng) sắp xếp xung quanh đền thờ chính. Khu trong gồm đền thờ công chúa Tĩnh Tuệ (con gái Phạm Ngũ Lão), chùa Bảo Sơn (Cảm Ân tự) và Từ chỉ Vũ Hồng Lượng - Một công trình được làm bằng đá xanh với kiến trúc nghệ thuật chạm khắc đá tiêu biểu, đặc sắc thời Hậu Lê thế kỷ XVII.

Chạm khắc đá tại Từ chỉ Vũ Hồng Lượng

   Hiện nay, tại Khu di tích đền Phù Ủng còn lưu giữ một số hiện vật có giá trị về mặt lịch sử cũng như nghệ thuật đó là hệ thống điêu khắc đá, bia đá, tượng đồng, ngai, bài vị, khám thờ,...

   Lễ hội truyền thống đền Phù Ủng được tổ chức từ ngày 11 đến ngày 13 tháng Giêng âm lịch, để kỷ niệm ngày ra quân của tướng quân Phạm Ngũ Lão. Đây là một trong những lễ hội đầu xuân lớn của tỉnh mang giá trị văn hóa sâu sắc. Tại đây còn tổ chức các trò chơi dân gian như: Cờ tướng, chọi gà, múa rối, kéo co, hát quan họ, triển lãm thư pháp và xin chữ đầu xuân, hội thi vật cù, nhảy mô đống,… thu hút đông đảo du khách đến xem và tham gia. Bên cạnh các trò chơi dân gian, một số hoạt động thể thao như bóng chuyền, cầu lông, cờ tướng,… diễn ra sôi nổi giúp người dân được hòa mình vào lễ hội cũng như có dịp vui chơi, nghỉ ngơi, cầu mong một năm làm việc may mắn. Lễ hội đền Phù Ủng không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao của danh tướng họ Phạm mà còn giáo dục cho những thế hệ sau về ý chí vươn lên, về lòng yêu nước, minh chứng về nền văn hiến lâu đời của dân tộc.

Lễ dâng hương tại khu di tích

   Từ những giá trị tiêu biểu, đặc sắc đó, khu di tích đền Phù Ủng đã được Bộ Văn hóa xếp hạng là di tích “Lịch sử” cấp Quốc gia theo Quyết định số 1288-VH/QĐ ngày 16/11/1988.

• Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hoá

   Hiện nay, mặc dù đã được sự đầu tư của nhà nước, sự quan tâm của chính quyền và Nhân dân địa phương nhưng trải qua năm tháng chiến tranh và thời gian, quần thể di tích đã có dấu hiệu xuống cấp, chính quyền địa phương cần tiếp tục chú trọng đến việc trùng tu, tôn tạo và nâng cấp quần thể di tích, tạo cảnh quan cho quần thể di tích ngày càng khang trang cũng như hệ thống kiến trúc các công trình trong quần thể xứng tầm di tích lịch sử cấp quốc gia để ngày càng thu hút khách thập phương, đặc biệt là giới trẻ đến dâng hương, tham quan thắng cảnh di tích, tìm hiểu, tri ân về vị tướng tài của lịch sử dân tộc.

   Để bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của khu di tích, trước hết chúng ta cần có các giải pháp đẩy mạnh hoạt động quảng bá về quần thể di tích bằng các hình thức mới như: phát triển các kênh trên nền tảng mạng xã hội; ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo, hay tổ chức các sự kiện tích hợp trực tiếp, không chỉ giúp cho bản sắc và lịch sử văn hóa độc đáo của khu di tích được duy trì mà còn tăng cường khả năng tương tác của công chúng, mở rộng phạm vi quảng bá cho di tích góp phần thúc đẩy du lịch bền vững phát triển. Đồng thời thông qua đó góp phần giáo dục nâng cao nhận thức cho người dân đặc biệt là thế hệ trẻ về ý thức bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị lịch sử, giá trị văn hóa của khu di tích, về truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí, khát vọng vươn lên trong học tập, trong lao động, sản xuất; qua đó khơi dậy niềm tự hào về mảnh đất, con người quê hương Hưng Yên anh hùng nói riêng và người Việt Nam nói chung. Mặt khác, chính quyền địa phương cần có các giải pháp để phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của quần thể di tích thông qua các hoạt động lễ hội hàng năm, tạo điểm nhấn ở cả phần lễ và phần hội với các hình thức đa dạng vừa thể hiện sự uy nghiêm, linh thiêng, vừa thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương, dân tộc, có sự kết hợp cả truyền thống và hiện đại với các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ để tạo dấu ấn trong lòng Nhân dân và du khách thập phương. Bên cạnh đó, cần tổ chức các cuộc hội thảo khoa học các cấp từ trung ương đến địa phương về tướng quân Phạm Ngũ Lão để tìm hiểu, phân tích và có sự nhìn nhận, đánh giá một cách toàn diện, khách quan, khoa học về cuộc đời và sự nghiệp của ông; vừa ghi nhận, tri ân những công lao cống hiến của ông với đất nước.

   Như vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích đền Phù Ủng có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ góp phần bảo vệ, giữ gìn nét đẹp của di tích mà còn góp phần khơi dậy lòng tự hào dân tộc, trân trọng giá trị lịch sử, văn hóa phát triển du lịch bền vững, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hưng Yên.

                          Vũ Oanh