Đình Tráng Vũ, Xã Hoàn Long - Tỉnh Hưng Yên

     Qua từng nếp mái, rầm thượng, ngôi đình chính là tấm gương soi chiếu nhân sinh quan, vũ trụ quan cùng những khát khao, ước vọng sống mang đậm tâm hồn và hơi thở của thời đại. Tọa lạc trầm mặc giữa dòng chảy thời gian, đình Tráng Vũ chính là một trong những công trình kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu như thế, nơi gìn giữ cốt cách và hồn quê xứ sở qua bao thế kỷ thăng trầm.

     Tọa lạc trên thế đất bằng phẳng đầy vượng khí ngay trung tâm làng Tráng Vũ, ngôi đình cổ hướng mặt tiền về phía Nam, đón trọn sinh khí của đất trời. Bao bọc xung quanh di tích là bức tranh làng quê trù mật với những nếp xóm bình yên và ruộng vườn bốn mùa xanh tốt. Căn cứ theo hệ thống thần tích, sắc phong quý giá còn lưu giữ cùng những ký ức truyền đời của các bậc cao niên, đình Tráng Vũ là chốn linh thiêng phụng thờ Thành hoàng làng - Đức Thánh Chử Đồng Tử cùng Nhị vị phu nhân. Thuở sinh thời, các Ngài đã có công lao vĩ đại trong việc khai phá vùng đầm lầy hoang vu, dạy dân cày cấy gieo trồng và bốc thuốc chữa bệnh cứu người. Đặc biệt, Đức thánh Chử Đồng Tử còn được hậu thế tôn vinh là vị Tổ nghề của ngành thương nghiệp Việt Nam, người đầu tiên mở mang bờ cõi bằng việc buôn bán thông thương với thương thuyền quốc tế. Chính những công trạng hiển hách và đức độ bao la ấy đã đưa Ngài vào hàng "Tứ bất tử" - một trong bốn vị thánh linh thiêng, bất tử trong tâm thức dân gian của dân tộc. 
     Đình Tráng Vũ được khởi dựng vào khoảng thời Hậu Lê, trùng tu thời Nguyễn. Hiện tại, đình có bố cục mặt bằng tổng thể hình chữ Công gồm: 03 gian 02 chái Đại bái, 02 gian Ống muống và 03 gian Hậu cung. Hệ thống các bộ vì nóc của đình được tạo tác theo lối “chồng rường giá chiêng” và “vì kèo trụ trốn”. Các cấu kiện kiến trúc, khung chịu lực chính của đình đều được làm bằng gỗ tứ thiết còn đồng bộ và vững chắc mang phong cách mỹ thuật thời Lê - Nguyễn đan xen.

     Giá trị cốt lõi và lớn nhất của đình Tráng Vũ chính là nghệ thuật trang trí đỉnh cao trên các cấu kiện gỗ kiến trúc. Dù đã trải qua thăng trầm của vài thế kỷ, các mảng điêu khắc nơi đây vẫn bảo lưu được sự nguyên vẹn kỳ diệu như thuở ban đầu. Bước vào tòa Đại bái, du khách sẽ không khỏi trầm trồ trước hệ thống đầu dư trên các bộ vì nóc, nơi hình tượng đầu rồng được chạm khắc vô cùng dũng mãnh với râu tóc và đao mắt hình lưỡi mác sắc sảo. Thân rồng được tạo tác mập khỏe, uyển chuyển ẩn hiện giữa những dải vân xoắn, đan xen cùng hệ thống đao mác và đao đuôi nheo lượn sóng sinh động – một nét đặc trưng hoàn mỹ mang đậm phong cách mỹ thuật tiêu biểu của kỷ nguyên Hậu Lê. Đáng chú ý hơn cả là hệ thống cốn vì nách được phủ kín bằng các đồ án trang trí phong phú và tinh xảo: từ cảnh rồng ổ quần tụ ấm áp, phượng hàm thư tao nhã, long mã đồ thư linh thiêng, cho đến cảnh long hý thủy hay trúc hóa long đầy phá cách. Tại không gian này, các nghệ nhân dân gian xưa đã hòa sắc tài tình giữa các kỹ nghệ truyền thống như chạm chìm, chạm nổi, chạm lộng và chạm bong kênh. Sự phối kết hợp nhuần nhuyễn ấy đã phô diễn trọn vẹn óc sáng tạo cùng đôi bàn tay tài hoa, khéo léo thổi hồn vào từng thớ gỗ thô mộc để biến chúng thành những kiệt tác nghệ thuật có hồn và đậm đặc chất dân gian. Tất cả các mảng điêu khắc được đặt trong một bố cục chặt chẽ, hài hòa, tạo nên một chỉnh thể thống nhất vừa đa dạng về hình thức vừa sâu sắc về nội dung. Sự hồn nhiên, phóng khoáng trong tư duy tạo hình không chỉ phản ánh nét đẹp đặc trưng của nghệ thuật kiến trúc dân tộc, mà còn định vị đình Tráng Vũ như một di sản văn hóa vô giá, một báu vật linh thiêng trường tồn cùng quê hương. 
     Trải qua bao thăng trầm, đình Tráng Vũ ngày nay vẫn trân quý bảo lưu cả một "kho tàng" cổ vật vô giá, từ những cuốn thần tích đẫm màu thời gian, các bức đại tự, câu đối trang nghiêm, đến hệ thống ngai thờ cổ kính và hàng loạt sắc phong linh thiêng trải dài suốt hai triều đại Lê - Nguyễn. Không chỉ là chốn neo giữ hồn xưa, ngôi đình còn là trung tâm của mạch ngầm văn hóa sống động thông qua lễ hội truyền thống được long trọng tổ chức vào ngày mồng 10 tháng Hai (âm lịch) hằng năm. Trong tiếng trống hội rộn ràng hướng về công ơn của Đức Thánh Chử Đồng Tử cùng Nhị vị phu nhân, dân làng lại hòa mình vào các nghi thức tế lễ uy nghiêm và những trò chơi dân gian đậm đà bản sắc như chọi gà, cờ người hay các buổi giao lưu văn nghệ mộc mạc, thắt chặt tình làng nghĩa xóm và vẫy gọi bước chân du khách thập phương.
     Đặc biệt, lịch sử của đình Tráng Vũ không chỉ được viết bằng nghệ thuật điêu khắc hay không khí hội làng, mà còn được tôi rèn qua lửa đạn của hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Ngôi đình cổ từng là mật khu chở che cho những cuộc họp bí mật của lực lượng cách mạng, có giai đoạn lại lặng thầm biến thành kho chứa súng đạn, lương thực để chi viện cho tiền tuyến, góp công lớn vào thắng lợi vẻ vang của quân và dân ta. Sự hòa quyện giữa nét tôn nghiêm của chốn thờ tự, bản sắc rộn ràng của hội làng và hào khí của trang sử cách mạng đã tôn vinh đình Tráng Vũ thành một biểu tượng văn hóa trọn vẹn, trường tồn cùng thời gian. 
     Về thăm cụm di tích hôm nay, du khách không chỉ được thưởng lãm vẻ đẹp uy nghi, vững chãi của một công trình kiến trúc nghệ thuật cổ kính, mà còn được đắm mình trong không gian huyền thoại, lắng nghe câu chuyện cảm động về lòng hiếu thảo vô bờ bến cùng thiên tình sử bất tử giữa Đức Thánh Chử Đồng Tử và nàng công chúa Tiên Dung tài sắc. Với những giá trị đặc biệt xuất sắc về mặt lịch sử và tư duy tạo hình kiến trúc độc đáo, ngày 07/01/2020, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức ký Quyết định số 49/QĐ-BVHTTDL, xếp hạng cụm đình - miếu Tráng Vũ là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia. Danh hiệu cao quý này không chỉ là sự vinh danh xứng đáng cho tài hoa của tiền nhân, mà còn mở ra hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đưa đình Tráng Vũ mãi là điểm hẹn văn hóa tâm linh tỏa sáng trên mảnh đất Hưng Yên văn hiến./.

Minh Quang