Chùa Keo, tên chữ là Thần Quang Tự, được mệnh danh là một trong những ngôi chùa cổ đẹp bậc nhất Việt Nam. Ngôi chùa hiện tại được xây dựng từ thời vua Lê Trung Hưng vào năm 1632 (thế kỷ XVII) , mang đậm phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê. Nơi đây còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, tiêu biểu là hai bảo vật quốc gia: Bộ cách cửa chạm rồng và Hương án. Ngoài chức năng thờ Phật, chùa còn là nơi thờ Thánh Dương Không Lộ. Với những giá trị đặc biệt đó, Chùa Keo đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2012 và đến năm 2017, lễ hội chùa Keo tiếp tục được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Để những giá trị văn hóa này được lưu truyền qua nhiều thế hệ, vai trò của những bậc cao niên trong làng, trong xã là vô cùng quan trọng. Điển hình là Ông Nguyễn Hữu Khang.
Ông Nguyễn Hữu Khang trong Nghi lễ dâng hương
Ông Nguyễn Hữu Khang, người đã gắn bó sâu nặng với quê hương và di sản chùa Keo. Sinh năm 1950, Ông là người đã sinh ra và lớn lên tại làng Keo, xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ, nay là xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên. Sau khi tham gia các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, ông trở về quê hương, tích cực lao động sản xuất và luôn chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Dù đã ở tuổi 75 , ông vẫn luôn hiện diện trong mọi công việc chung của làng xã, thể hiện tình yêu và trách nhiệm sâu nặng với quê hương. Sự gắn bó từ tiếng chuông, tiếng mõ chùa Keo thời thơ ấu đã hun đúc trong ông một vốn văn hóa sâu dày, giúp ông trở thành người lưu giữ và truyền trao những giá trị văn hóa đặc sắc của quê hương cho thế hệ sau.
Cho đến nay, người dân làng Keo quen gọi ông Khang là “người thổi hồn” cho lễ hội chùa Keo. Ông luôn có mặt mỗi khi hội chùa Keo khai mở, trở thành một phần không thể thiếu của không khí linh thiêng nơi đây. Với vai trò Trưởng ban khánh tiết làng Keo, ông am hiểu tường tận các nghi lễ và hoạt động đặc thù của lễ hội.
Với nghi thức đánh cá dâng Thánh, Ông cùng các bậc cao niên bảo tồn nghi thức độc đáo này, diễn ra tại hồ phía Đông di tích. Ông là người chủ trì, hướng dẫn tỉ mỉ phương pháp đánh cá truyền thống (quăng chài, kéo lưới), tuyệt đối không dùng công cụ hiện đại. Nghi lễ này diễn ra vào ngày 1/4 âm lịch hằng năm.
Trong nghi lễ "Kéo lửa thổi cơm thi": Ông hướng dẫn chi tiết các bước làm "Ông bồ rau" (dùng kê bếp) theo truyền thống, từ việc lấy đất, phơi nắng, nhào nặn. Ông cũng chỉ đạo việc lấy lửa phải dùng hai thanh tre cọ xát, không dùng bật lửa hay diêm.
Đặc biệt trong các nghi lễ khác: Ông giữ vai trò nòng cốt trong Lễ rước kiệu Thánh, Lễ bơi chải cạn và Lễ ếch vồ, góp phần duy trì tính linh thiêng và bản sắc văn hóa đặc trưng của người dân làng Keo.
Để các nghi lễ được bảo tồn và duy trì qua các kỳ lễ hội, ông luôn truyền dạy nghi thức rước kiệu: Ông trực tiếp hướng dẫn các thành viên trong đoàn về lễ phục, khăn quấn đầu, và các động tác chân, tay cầm binh khí sao cho uy nghiêm, đúng với nghi lễ cổ truyền.
Ông Khang trong nghi lễ đánh cá dâng Thánh
Không chỉ trực tiếp tham gia thực hành các nghi lễ , ông còn dành nhiều năm sưu tầm, ghi chép và lưu giữ những nét văn hóa truyền thống của làng Keo. Nếu có dịp dự hội, bạn sẽ được nghe ông chia sẻ say sưa những chi tiết về hệ thống nghi lễ cúng tế và trò chơi dân gian mà ít phương tiện truyền thông nào phản ánh đầy đủ.
Tấm gương của ông Nguyễn Hữu Khang là minh chứng sinh động cho tinh thần trân trọng di sản và ý thức trách nhiệm của người dân trong việc duy trì phong tục cổ truyền. Chính những bậc cao niên như ông đã bền bỉ gìn giữ để các giá trị văn hóa của làng xã không bị mai một.
Từ người chiến sĩ bảo vệ Tổ quốc đến người cao niên gìn giữ văn hóa, ông Nguyễn Hữu Khang đã dành trọn cuộc đời mình cho làng Keo. Tấm gương của ông không chỉ để thế hệ trẻ học tập, mà còn góp phần lưu giữ hồn cốt di sản và khơi dậy tinh thần trách nhiệm của mỗi người dân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Vũ Hoàng Dũng