Công tác bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung gắn với phát triển du lịch

Lễ rước kiệu hội đền Đa Hòa

Lễ rước nước trên sông Hồng hội đền Đa Hòa

Trang phục của đội múa bồng

   Không gian tổ chức Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung tại hai đền Đa Hòa, Dạ Trạch và các địa điểm liên quan đã tái hiện lại hoàn chỉnh không gian lễ hội truyền thống, qua đó góp phần thu hút du khách du lịch và bảo tồn lễ hội một cách bền vững. Đặc biệt, Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên đã duyệt Quy hoạch chi tiết bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích Chử Đồng Tử - Tiên Dung. Phạm vi ranh giới quy hoạch bao gồm các xã: Mễ Sở, Triệu Việt Vương. Trong đó, có di tích gốc, khu vực lễ hội tại di tích, khu vực bãi đỗ xe, mở các tuyến đường liên xã, liên thôn, chỉnh trang cảnh quan, môi trường di tích nhằm phát huy giá trị di sản. Quy trình thực hành lễ hội và các nghi thức liên quan trong lễ hội được cộng đồng tổ chức và thực hiện gần nhất với nghi thức truyền thống do các thế hệ trước truyền lại. Cộng đồng Nhân dân địa phương đã chủ động trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ những nghi thức truyền thống trong lễ hội, góp phần tiếp tục giữ gìn, bảo vệ và phát huy giá trị của Lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung.

   Lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung ngày nay là một lễ hội lớn, trọng điểm của tỉnh, mang giá trị văn hóa sâu sắc; được tỉnh tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu rộng rãi tạo thành lễ hội lớn của một vùng, có sức thu hút lớn đối với khách du lịch trong và ngoài nước về dự hội. Kết quả hoạt động lễ hội trong những năm vừa qua cho thấy lễ hội đã phát huy được các tiềm năng, thế mạnh của văn hóa để phục vụ cho việc phát triển du lịch, dịch vụ và đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh, giải trí của các tầng lớp nhân dân địa phương và các vùng lân cận. Kinh phí thu được từ lễ hội đã thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phát triển du lịch địa phương, tái tu bổ di tích và tổ chức lễ hội. Quan trọng nhất là việc truyền dạy các nghi thức và toàn bộ diễn trình rước nước, rước Thành hoàng làng của các làng về dự hội ở đền Đa Hòa cho thế hệ trẻ; bản thân các cụ cao niên trong xã và Ban Quản lý di tích cơ sở đã thực hiện việc quay phim, ghi hình, ghi chép tư liệu về lễ hội để bảo tồn, lưu giữ và phát huy giá trị của Lễ hội đền Đa Hòa. Thêm vào đó là sự đồng lòng của Nhân dân địa phương cùng nhau chung tay xây dựng thôn, xóm đoàn kết thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước; hỗ trợ nhau trong các dịp lễ hội hay những sinh hoạt văn hóa cộng đồng nhằm nâng cao đời sống văn hóa xã hội, giảm tệ nạn xã hội. Việc thực hiện nếp sống văn minh, trật tự tại các di tích trong dịp diễn ra lễ hội luôn được địa phương quan tâm coi trọng, tạo nhiều chuyển biến tích cực, để lễ hội trở thành điểm du lịch văn hóa tâm linh lành mạnh, hấp dẫn du khách. Ban tổ chức lễ hội xây dựng quy chế hoạt động, nội quy bảo vệ di tích cũng như hướng dẫn Nhân dân, khách tham quan và hành lễ tại di tích nâng cao ý thức giữ gìn và bảo vệ di tích, cảnh quan, môi trường, thực hiện nếp sống văn minh, văn hóa tín ngưỡng trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội, giữ gìn sự trang nghiêm, linh thiêng của nơi thờ tự, đẩy lùi những bất cập tiêu cực, hành vi không hợp thuần phong mỹ tục trong việc thắp hương, đốt mã tràn lan.

   Những năm gần đây, công tác bảo tồn và tổ chức Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung từng bước đi vào nền nếp, với nội dung ngày càng phong phú, đa dạng. Nhận thức của các cấp chính quyền và Nhân dân về xã hội hóa trong tổ chức lễ hội không ngừng được nâng cao, qua đó phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng và năng lực sáng tạo trong gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống. Thông qua hoạt động lễ hội, các giá trị văn hóa, thuần phong mỹ tục được bảo tồn và phát huy; đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” được lồng ghép giáo dục thường xuyên cho các thế hệ, gắn với việc tôn vinh những người có công với dân, với nước. Công tác tổ chức lễ hội được chuẩn bị bài bản, từ xây dựng kế hoạch, ban hành văn bản hướng dẫn, thành lập Ban tổ chức đến triển khai thực hiện theo đúng chương trình đã được phê duyệt. Công tác quản lý tài chính được thực hiện chặt chẽ, minh bạch; các khoản công đức, giọt dầu được công khai, minh bạch và sử dụng đúng mục đích; vấn đề an ninh trật tự, bảo vệ môi trường được quan tâm, thể hiện sự đồng thuận cao giữa chính quyền và Nhân dân.

   Song song với đó, nhiều đề tài khoa học đã được triển khai nhằm nghiên cứu hệ thống di tích, lễ hội gắn với tín ngưỡng thờ Chử Đồng Tử, góp phần làm rõ các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của di tích. Năm 2000, Viện Nghiên cứu Văn hóa Nghệ thuật, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật phối hợp với Sở Văn hóa – Thông tin Hưng Yên (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo khoa học về Chử Đồng Tử – Tiên Dung tại đền Đa Hòa (xã Mễ Sở); Hội thảo đã đánh giá toàn diện giá trị, thực trạng và đề xuất các giải pháp trong công tác quản lý, tổ chức và phát huy giá trị lễ hội. Năm 2022, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên hoàn thành công tác kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh, trong đó Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung và các thành tố liên quan được kiểm kê chi tiết, bài bản. Năm 2023, Ban Quản lý di tích tỉnh hoàn thành nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh “Nghiên cứu đề xuất bảo tồn, phát huy giá trị Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung gắn với phát triển du lịch”, được Sở Khoa học và Công nghệ công nhận kết quả tại Quyết định số 390/QĐ-SKHCN ngày 28/11/2023. Cũng trong năm này, Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

   Nhìn chung, công tác bảo tồn Lễ hội Chử Đồng Tử-Tiên Dung trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa để du lịch Hưng Yên thành ngành kinh tế mũi nhọn trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế của tỉnh và đất nước, góp phần bảo vệ giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc, khối tài sản vô giá mà cha ông để lại./.

   Vũ Oanh