Đình Quan Xuyên, xã Thành Công, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên là nơi tôn thờ các các vị Chử Đồng Tử, Tiên Dung công chúa, Tây Sa công chúa thời vua Hùng. Ngoài ra, phối thờ tại đình là hai vị Phạm Công Nghi và Vũ Công Chiếu thời Lê. Đây là những người có công với dân với nước. Đình Quan Xuyên được xếp hạng cấp quốc gia năm 1989. Hằng năm, vào các ngày 12 đến ngày 14 tháng 2 âm lịch nhân dân lại tổ chức lễ hội để tưởng nhớ tới công lao của các vị Thành hoàng. Xưa kia, lễ hội truyền thống đình Quan Xuyên diễn ra từ ngày mồng 9 đến ngày 16 tháng 2 âm lịch, song vào năm 1938 cụ Cao Văn Linh người làng Quan Xuyên (làm Thông phán ở tỉnh Hưng Yên) đã quy định lịch tổ chức lễ hội lớn vào các năm "Thìn, Tuất, Sửu, Mùi" (tức ba năm một lần), các năm còn lại tổ chức đơn giản. Trong lễ hội đình Quan Xuyên tiêu biểu có lễ rước nước và các trò chơi rước quân đèn, vật lầu.
Toàn cảnh đình Quan Xuyên
Lễ rước nước sông Hồng: Đây là lễ khai hội đình Quan Xuyên, dân làng rước kiệu thờ, chóe đựng nước, quả lầu lên thuyền ra giữa giòng sông, cúng Hà Bá với các lễ vật: thịt lợn, gạo, muối, vàng hương, hoa quả, trầu rượu,..Sau khi cúng, những lễ vật được thả xuống sông. Tế chủ là người trực tiếp cầm gáo múc nước sông đổ vào chéo. Sau khi múc nửa chóe nước ở đoạn sông Lan Đình, đoàn rước du thuyền đến đoạn sông mà khi xưa ngai của Phạm Công Nghi dạt vào bờ (phía trước làng Quan Xuyên), tế chủ tiếp tục múc đầy chóe nước. Sau đó, đám rước du ngoạn trên sông Hồng theo hành trình cũ trở về đình. Tế chủ khiêng nước vào hậu cung dâng đức Thành hoàng. Nước này dùng để tế Thánh trong các buổi chính tế và dùng cho đô vật bị ngất trong trò chơi vật lầu.
Trò rước quân đèn: Đây là một trò chơi trong hội làng Quan Xuyên diễn ra cùng thời điểm với lễ rước nước. Đám rước xuất phát từ nhà Hội đồng ra đình, tham gia rước là 50 thiếu nữ dưới 18 tuổi gọi là quân đèn với sự chỉ huy của một phụ nữ trung hoặc cao tuổi, phẩm hạnh tốt, gia đình khang thịnh (gọi là bà tướng quân đèn). Đèn rước có đủ hình dạng như cá chép, chim, trâu, ngựa,..sau này còn có đèn máy bay, tàu chiến,…bên trong đốt nến hoặc dầu lạc. Tướng quân đèn mặc áo đỏ, chân quấn xà cạp, đi hài. Các quân đèn mặc áo tứ thân, xẻ cổ, trít khăn xanh, chân quấn xà cạp xanh. Đám rước diễu hành từ nhà Sắc tới đình làng. Đến nơi tất cả các đèn đều được cắm xung quanh sân đình. Bà tướng quân đèn cùng với hai hàng chủ vào lễ thành hoàng; các quân đèn cũng tuần tự chia thành ba hoặc năm hàng vào lễ. Kết thúc buổi rước vào khoảng 10 giờ 30 phút đêm. Tối hôm sau tiếp tục tổ chức rước quân đèn. Đám rước quân đèn là tục hèm trong lễ hội nhằm mô phỏng sự việc Vũ Quang Chiếu chỉ huy dân làng ban đêm đèn đuốc ra bờ sông đón tiếp người bạn quá cố Phạm Công Nghi.
Trò vật lầu: Trò vật lầu được xen là một trong những trò chơi độc đáo nhất trong lễ hội mà mọi người rất hào hứng chờ đợi. Trò chơi được tổ chức vào ngày 12 và 13, chia làm 3 hiệp đấu. Đội hình tham gia gồm 72 nam giới, một chấp hiệp (chỉ huy chung) và hai tổng cờ (chỉ huy hai đội), mỗi đội 36 người. Các vật thủ đều cởi trần đóng khố, chỉ khác nhau về màu khố, đai và khăn chít để phân biệt (ngày nay các vật thủ mặc quần đùi).
Ảnh trò chơi Vật lầu
Quả lậu nặng khoảng chục cân (nay còn khoảng 6 đến 8 cân), hình tròn,
làm bằng gỗ mít, bào nhẵn, sơn màu đỏ. Sân vật lầu có chiều dài 60 – 70m; chiều rồng từ 36 – 40m; gồm có 3 lỗ lầu. Trong đó, có một lỗ cái và hai lỗ con. Lỗ cái thường to gấp đôi lỗ con. Lỗ cái ở chính giữa sân (đường kính 1,5m, sâu 1,2m), lỗ con được đặt hai đầu sân sâu 0,6m; đường kình 0,6m. Khoảng cách từ lỗ cái tới lỗ con là 30m. Hai đội xắp xếp thành hai hàng, quả lầu đặt trên nhang án trước sân. Hai cụ già giao quả lầu cho các vật thủ. Các vật thủ hai đội xếp thành hàng nối tiếp nhau, truyền quả lầu trên đầu ra lỗ lầu giữa sân rồi trở về vị trí cũ. Sau đó hai đội chọn lựa mỗi đội một người khỏe nhất, nhanh nhẹn và khéo léo nhất ra cướp lầu. Vật thủ đại diện phải nhảy xuống lỗ lầu, nhanh chóng và khôn khéo lấy được quả lầu đưa về phía đội mình. Trong lúc vận chuyển quả lầu, vật thủ được dùng tay để ôm quả lầu vào lòng, tất cả các vật thủ còn lại không được sử dụng tay mà chỉ sử dụng cơ bắp của chân, lưng, mông là chính. Vật thủ nào sử dụng tay trong khi chơi coi như phạm luật. Người chơi thường sử dụng chân đạp xuống đất làm điểm tựa truyền lực qua lưng, vai hoặc mông cho người mình nhích dần lên, đầy quả lầu về phía lỗ của đội bạn. Mỗi hiệp kéo dài 60 phút, nghỉ giải lao 10 – 15 phút sau đó lại chơi. Khi không đội nào đưa được quả lầu vào lỗ thì căn cứ vào khoảng cách từ lỗ trung tâm tới lỗ của mỗi đội để phân thắng bại. Vật lầu là trò chơi sôi động do hai đội luôn trong thế giằng co quyết liệt cùng với sự cổ vũ nhiệt tình hào hứng của khán giả ngoài sân. Tuy quyết liệt nhưng đây là cuộc thi an toàn và hiếm khi đạt được kết quả thắng thua tuyệt đối. Giải thưởng của cuộc thi đơn giản chỉ là trầu cau và các lễ vật đã dâng Thành hoàng. Nhưng mục đích của cuộc chơi là mong muốn mọi người mạnh khỏe, dân làng làm ăn phát đạt trong năm.
Tương truyền, trò chơi do Vũ Quang Chiếu sáng tạo ra để mô phỏng sự lênh đênh sông nước của người em kết nghĩa Phạm Nghi Công. Ban đầu trò chơi đơn giản, ít người tham gia. Về sau được bổ sung và hoàn thiện như ngày nay. Ngoài ra, trò chơi cũng có nguồn gốc sâu xa từ việc tranh chấp đất đai làng của Phạm Công Nghi với làng xung quanh. Ngoài trò vật lầu, lễ hội còn diễn ra các trò chơi khác như đánh tổ tôm, chơi tam cúc điếm, đánh cờ tướng, đi cầu kiều và bắt vịt. Buổi tối có tổ chức biểu diễn văn nghệ nhưu hát chèo, hát cô đầu, đèn kéo quân thu hút đông đảo nhân dân tham gia. Những trò chơi dân gian, các loại hình văn hóa diễn ra trong lễ hội là những hình thức giải trí giúp bà con quên đi vất vả nhọc nhằn của cuộc sống lao động, kéo mọi người gần nhau hơn. Đây cũng là dịp để mọi người thi thố tài năng, thể hiện sức khéo léo, nhanh nhẹn và khỏe mạnh.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Huyên