Dẫn luận
Hưng Yên là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, gắn liền với lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, mảnh đất Hưng Yên nổi danh với hàng trăm nhà khoa bảng và nhiều nhân sĩ yêu nước. Trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội. Các nhà khoa bảng Hưng Yên đều có nhiều đóng góp to lớn vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và làm rạng danh cho quê hương. Vốn là tỉnh có truyền thống hiếu học nên nơi đây đã sớm có hệ thống di tích Nho học nhằm tôn vinh những người khoa bảng đỗ đạt. Đó là hệ thống Văn miếu hàng tỉnh, các Văn từ và Văn chỉ hàng huyện, hàng xã còn tồn tại đến ngày nay như: Văn miếu Xích Đằng (Văn miếu Hưng Yên), Văn chỉ Bình Dân, Văn chỉ Thanh Cù, Văn chỉ Thổ Hoàng, Văn chỉ Bình Hồ,… cùng nhiều di tích khác như từ chỉ, đền, nghè, từ vũ thờ các nhà khoa bảng của các dòng họ, các làng tại các địa phương trên địa bàn toàn tỉnh. Đây là nơi ghi dấu giá trị của các bậc danh Nho mà theo thời gian, theo năm tháng lịch sử đã dần trở thành biểu tượng đẹp đẽ của quê hương, làng xóm, đáng để ngưỡng vọng.
Tiêu biểu trong số những công trình kiến trúc Nho học còn lại của Hưng Yên đến ngày nay phải kể đến Văn miếu Xích Đằng - biểu tượng cho truyền thống hiếu học, đề cao đạo học, nơi gắn kết “nguyên khí quốc gia” của đất và người xứ nhãn.
1. Tổng quan về Văn miếu Xích Đằng
1.1. Tên gọi và lịch sử hình thành
Văn miếu Xích Đằng tọa lạc trên địa phận thôn Xích Đằng, phường Sơn Nam, tỉnh Hưng Yên, do vậy người dân trong vùng thường gọi là Văn miếu Xích Đằng. Tên gọi Văn miếu Hưng Yên được gọi theo tên tỉnh, nơi di tích toạ lạc. Ngoài ra, trước đây Văn miếu còn có một số tên gọi khác ít phổ biến là Văn miếu Đằng Thành; Văn miếu Sơn Nam.
Tên gọi Văn miếu Đằng Thành xuất hiện trên tấm bia dựng năm Bảo Đại thứ 18 (1943) hiện đặt trong nội tự Văn miếu. Sở dĩ có tên gọi như vậy là do Văn miếu trước đây vốn ở trong khu vực “Thành Mây” của tướng quân Phạm Bạch Hổ dưới thời Thập nhị sứ quân. Xích Đằng - theo nghĩa Hán tự có nghĩa là cây mây đỏ. Xưa kia, ở vùng ven đê sông Hồng, người ta trồng rất nhiều bụi mây có thân tía để che chắn, bảo vệ ruộng vườn xung quanh những ngôi nhà. Người ta còn lấy những sợi mây để đan lát, quấn những sợi dây rất chắc chắn trong xây dựng nhà cửa, thuyền bè và những công việc nông gia khác. Có lẽ vì thế mà vào thế kỷ thứ X, sứ quân Phạm Bạch Hổ đã lợi dụng những điều kiện tự nhiên ở nơi đây để xây dựng một căn cứ quân sự, chiến lũy tự nhiên được che chắn, bảo vệ bằng những bụi mây trong quá trình cát cứ của mình.
Văn miếu Xích Đằng là di tích thờ Đức Thánh Khổng Tử, thầy Chu Văn An và các bậc tiên hiền đạo Nho. Điều đặc biệt, dưới thời Nguyễn nơi đây còn là trường thi Hương, có năm là nơi sát hạch thí sinh đi dự kỳ thi Hương và về sau là nơi ghi danh các nhà khoa bảng của tỉnh Hưng Yên qua các thời kỳ phong kiến. Dưới thời Nguyễn sách Đại Nam nhất thống chí ghi vắn tắt về lịch sử tôn tạo lại Văn Miếu như sau: “Văn miếu tỉnh Hưng Yên xây dựng phía Bắc tỉnh thành, thuộc địa phận xã Xích Đằng. Dựng năm Minh Mệnh thứ 20 - Đền Khải thánh ở bên hữu Văn miếu” . Căn cứ theo tài liệu này thì Văn miếu Xích Đằng được tôn tạo vào năm 1839.
Đại Nam thực lục Chính biên, đệ nhất kỷ, quyển 20 chép lại: “Quí Hợi, năm Gia Long thứ 2 (1803), đặt lễ sinh ở Văn miếu 50 người, giám hiệu một người, điển hiện 2 người, miếu phu 30 người. Sai các dinh trấn đều lập nhà Văn miếu…” . Quốc triều chính biên toát yếu cũng ghi về điều này: “Tháng Giêng năm Quý Hợi thứ 2 (1803), sắc các trấn lập Văn miếu” . Sắc lệnh này của vua Gia Long có lẽ đã có ảnh hưởng quan trọng đến lịch sử của nhiều Văn miếu trên toàn quốc, đặc biệt là các Văn miếu ở Bắc Thành trong đó có Văn miếu Xích Đằng. Sau đó 35 năm vào năm Mậu Tuất niên hiệu Minh Mệnh thứ 19 (1838) định lại kiểu mẫu Văn miếu ở các địa phương. Năm 1839, Văn miếu Xích Đằng được tu sửa lớn như đã ghi chép trong Đại Nam nhất thống chí.
Hiện Văn miếu còn giữ được một quả chuông đồng lớn có tên khắc trên thân là “Văn miếu kim chung” có niên đại Gia Long tam niên (1804). Chuông do hai xã Châu Cầu và Hùng Phú phụng tiến. Trên thân chuông không có bài minh nên không nói rõ hơn được lịch sử của Văn miếu nhưng những điều trên đó cũng cho ta thấy trước khi thành lập tỉnh Hưng Yên năm 1831, trên mảnh đất này đã ra đời Văn miếu. Như vậy, mốc thời gian 1804 mà quả chuông được đúc chắc chắn là một mốc thời gian quan trọng của Văn miếu Hưng Yên. Ngoài ra còn khánh đá có tên “Văn miếu ngọc khánh” có niên đại Gia Long nhị niên (1803). Như vậy, dựa vào sự hiện diện của các tài liệu, văn chuông, văn khánh cho chúng ta đoán định: Văn miếu Hưng Yên được lập vào năm 1803 - 1804 trên nền cũ của khu vực chùa Nguyệt Đường nằm trên địa bàn làng Xích Đằng. Vào thời điểm tạo lập, Văn miếu Xích Đằng là văn miếu của trấn Sơn Nam Thượng theo phân cấp tổ chức hành chính cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn. Sau khi thành lập tỉnh Hưng Yên vào năm 1831, Văn miếu Xích Đằng trở thành Văn miếu của tỉnh Hưng Yên. Điều này phù hợp với câu mở đầu trong tấm bia dựng năm Bảo Đại thứ 18 (1943) do Tổng đốc Hưng Yên là Dương Thiệu Tường cho lập: “Đằng Thành Văn miếu kiến tự thiết tỉnh sơ cung tường cổ hĩ” - Văn miếu Đằng Thành được xây dựng từ khi mới thành lập tỉnh, xưa là trường học cổ. Tám năm sau khi thành lập tỉnh, Văn miếu Hưng Yên được tu sửa lớn vào năm Minh Mệnh thứ 20 (1839) theo chiếu lệnh của triều đình như lời ghi trong Đại Nam nhất thống chí.
Văn miếu Hưng Yên tiếp tục được tu sửa lớn và khắc bia Tiến sĩ vào tháng Giêng năm Đồng Khánh thứ 3 (1888) dưới sự chủ trì của Tổng đốc Hưng Yên, Hoàng Cao Khải. Trong đợt trùng tu này, 8 tấm bia Tiến sĩ được dựng ghi tên 104 tiến sĩ quê Hưng Yên theo địa danh khi đó. Sau đó hơn 50 năm, vào năm 1943, dưới sự chỉ đạo của Tổng đốc Hưng Yên Dương Thiệu Tường, Văn miếu lại được tu sửa và khắc bia bổ sung tên 57 tiến sĩ trên các địa bàn phủ Ân Thi và các huyện Văn Lâm, Mỹ Hào, Yên Mỹ.
1.2. Kiến trúc và di vật tiêu biểu
Văn miếu Xích Đằng xưa nằm trên khuôn viên rộng khoảng 9 mẫu Bắc Bộ (32.400m2). Khu vực xây dựng chính trên diện tích hơn 1000 m2, bao gồm các hạng mục: Văn miếu môn, miếu thổ thần, lầu chuông, lầu khánh, tả hữu vu, Tiền tế, Trung từ, Hậu cung. Phía trước Văn miếu có đầm Vạc, tiếp đến là đầm Linh, bên đầm có Sinh từ Hoàng Cao Khải, phía Tây Văn miếu có đền thờ Lạc Long Quân. Trải qua thời gian, Văn miếu Xích Đằng ngày nay nằm trên nền của ngôi chùa cổ Nguyệt Đường xưa và bao gồm các hạng mục công trình: Văn miếu môn (Tam quan), lầu chuông, lầu khánh, tả hữu vu, khu thờ chính và các công trình phụ trợ như: hai tháp đá cổ, miếu thổ thần,... Văn miếu môn được làm kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, đây là công trình cũ được giữ nguyên vẹn từ khi xây dựng cho đến nay. Ngày nay, Văn miếu môn được lấy làm biểu tượng của tỉnh Hưng Yên. Sân Văn Miếu xưa kia là nơi diễn ra các kỳ thi Hương hoặc là nơi sát hạch thí sinh đi dự thi Hương. Toàn bộ công trình kiến trúc được xây dựng theo hướng Bắc - Nam.
Di vật quý giá, tiêu biểu và đặc trưng của Văn miếu Xích Đằng là hệ thống bia Tiến sĩ được bài trí dọc hai gian giáp hồi của tòa Trung từ và Hậu cung. Ở Hưng Yên, mặc dù số lượng Tiến sĩ khá lớn và nhiều người đỗ đạt sớm nhưng đến năm 1888, tám tấm bia Tiến sĩ mới đồng thời được lập. Ở tấm bia thứ 8, phần cuối bia ghi rõ bia được dựng ngày 21 tháng Giêng năm Mậu Tý, niên hiệu Đồng Khánh năm thứ 3 (1888). Những tấm bia Tiến sĩ này do “Cử nhân khoa Mậu Thìn đời Tự Đức, Đại phu Binh bộ, Hữu tham tri kiêm Đô sát viện, hữu phó Đô ngự sử, Tuần phủ Hưng Yên, Đề đốc quân vụ kiêm Lý Lương sướng tài gia, thư lý Tổng đốc hàm, lĩnh Tuần phủ kiêm Đông- Bắc- Hưng tam tỉnh, Tiễu phủ xứ, Thái xuyên hiệu Tùng Lâm cư sĩ Hoàng Cao Khải bái”. Tổng số Tiến sĩ ghi trong tám tấm bia là 104 vị. Trong cuốn Hưng Yên địa chí, Nhật Nam Trịnh Như Tấu cho biết, trước đây, tám tấm bia Tiến sĩ được đặt trong tòa hữu vu, hiện nay sau quá trình tôn tạo bia được đưa vào tòa Trung từ và Hậu cung. Ngoài 8 bia Tiến sĩ kể trên, đến năm 1943, Tổng đốc Hưng Yên Dương Thiệu Tường cho lập bia bổ sung tên 57 Tiến sĩ của phủ Ân Thi và ba huyện (cũ): Văn Lâm, Mỹ Hào, Yên Mỹ. Như vậy, tổng số tiến sĩ ghi trên 9 tấm bia của Văn miếu Xích Đằng là 161 Tiến sĩ. Đây là những tiến sĩ trên địa bàn tỉnh Hưng Yên theo tổ chức hành chính ở thời điểm năm 1888 và 1943.
Tiếp nối truyền thống tốt đẹp của cha ông, hằng năm tại Văn Miếu thường diễn ra các hoạt động về văn hoá, giáo dục rất sôi nổi đặc biệt là vào dịp đầu xuân như: tế lễ, hát ca trù, xin chữ cầu may,... với mong muốn đưa nơi đây trở thành trung tâm giáo dục truyền thống hiếu học, thể hiện tinh thần tôn sư trọng đạo cho các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
Nhìn chung, kết cấu kiến trúc của Văn miếu còn tương đối đồng bộ, vững chắc, được bố trí trong một tổng thể hài hòa, phong quang, sạch đẹp; cùng với hệ thống hiện vật, đồ thờ tự phong phú, đa dạng được bài trí theo quy chuẩn, có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa,... Tất cả đã tạo nên không gian văn hóa tâm linh đặc trưng của một làng quê vùng Đồng bằng Bắc Bộ, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân bản địa, cũng là điểm dừng chân lý tưởng cho du khách gần xa trong chuyến hành hương về với Phố Hiến - Hưng Yên. Xuất phát từ những giá trị hiện hữu, Văn miếu Xích Đằng (Hưng Yên) đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch) ký Quyết định số 3959 - VH/QĐ của ngày 02/12/1992 xếp hạng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Đồng thời, đây cũng là một trong 16 điểm di tích tiêu biếu thuộc di tích Quốc gia đặc biệt Khu di tích Phố Hiến, theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ.
2. Thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Văn miếu Xích Đằng
2.1. Công tác trùng tu, tôn tạo
Sau Hội thảo khoa học Phố Hiến năm 1992, các di tích nằm trong khu vực Phố Hiến đã được quan tâm bước đầu. Thời điểm này, Đảng và Nhà nước có chính sách quan tâm đến việc bảo tồn di tích lịch sử văn hóa, ngành Văn hóa có các dự án, Chương trình mục tiêu quốc gia (1993). Văn miếu được xác định là một di tích trọng điểm của Phố Hiến và được trùng tu tôn tạo theo hướng một bảo tàng khuyến học của tỉnh Hải Hưng ở khu vực Hiến Nam.
Sau khi tỉnh Hưng Yên được tái lập (1997), tháng 12/1997, diễn ra đợt trùng tu sửa chữa, Văn miếu môn, lầu chuông, lầu khánh, miếu thổ thần. Năm 2002, nội cung Văn miếu được trùng tu với quy mô lớn, các hàng cột kèo được sơn thếp, toàn bộ khu di tích cơ bản hoàn chỉnh, các đồ tự khí được bổ sung. Năm 2003, hai pho tượng đồng thầy Chu văn An và Đức Thánh Khổng Tử được dâng tiến đưa vào thờ tại toà Trung từ và Hậu cung. Cùng với đó là hệ thống tường rào được xây bao kín và bố trí cảnh quan sân vườn hài hòa. Cũng trong năm 2003, cùng với Dự án bảo tồn, tôn tạo quần thể di tích Phố Hiến giai đoạn II, đền Lạc Long Quân đã được Bộ Văn hóa - Thông tin phê duyệt phục dựng với tổng dự toán hơn 4,572 tỷ đồng. Đặc biệt, năm 2007, tỉnh Hưng Yên đã đầu tư hơn 15 tỷ đồng để giải tỏa một số hộ dân phục vụ cho việc phục dựng lại đền Lạc Long Quân theo quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thoa và Du lịch.Năm 2017, đền Lạc Long Quân được phục dựng, khánh thành và phục vụ nhân dân, khách thập phương đến chiêm bái vào cuối năm 2018.
Hiện nay, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hưng Yên tiếp tục giao cho các cấp, ngành có liên quan thực hiện việc quy hoạch mở rộng khuôn viên theo dự án đã được phê duyệt; từng bước tiến hành phục hồi, xây dựng các hạng mục công trình trong đó có sinh từ Hoàng Cao Khải, tu bổ lầu chuông, lầu khánh, cải tạo hồ Văn, đầm Vạc, xây mới các hạng mục như lầu bình văn, nhà quản lý tiếp khách và các hạng mục phụ trợ khác,…
2.2. Các hoạt động phát huy giá trị của di tích
Sách Hưng Yên địa chí khi viết về Văn miếu Hưng Yên có ghi “Văn miếu tỉnh Hưng Yên thuộc địa phận xã Xích Đằng, cách tỉnh lị 2 cây số. Trong thờ đức Khổng phu Tử và các chư hiền. Mỗi năm mùa Xuân, mùa Thu hai lần quốc tế…” . Như vậy, Văn miếu Xích Đằng trước đây, vào tiết xuân thu nhị kỳ (hàng năm vào các ngày 10-1 và 14-8) đều có tổ chức tế lễ Khổng Tử và các bậc hiền triết, các quan trên tỉnh và huyện về dự tế lễ có rước kiệu treo cờ, cắm ở nơi tế, tổ chức các cuộc vui chơi mang đậm màu sắc dân tộc.
Văn miếu Xích Đằng là nơi thờ tự các bậc tổ Nho học, tiên hiền, ghi danh các nhà khoa bảng, đồng thời là trung tâm đào tào thi cử dưới thời phong kiến, việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của di tích có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo, sự nghiệp trồng người của địa phương. Đây là nơi nuôi dưỡng lòng tự hào về truyền thống khoa bảng của tỉnh Hưng Yên, vừa là nguồn động lực, thúc đẩy thế hệ trẻ ý thức vươn lên, tinh thần phấn đấu trong học tập. Với ý nghĩa quan trọng đó, tại Văn miếu Xích Đằng thường xuyên tổ chức các hoạt động mang đậm sắc thái văn hóa, giáo dục.
Năm 1997, lần đầu tiên tổ chức lại việc tế lễ, lập Sổ vàng Văn miếu, quảng bá, phối hợp với ngành Giáo dục tỉnh xây dựng dự thảo quy chế hoạt động tại Văn Miếu Xích Đằng.
Từ năm 2004, Văn miếu thường xuyên tổ chức hoạt động văn hóa như Triển lãm thư pháp, hát ca trù và cho chữ đầu xuân. Đây là hoạt động văn hóa lớn nhất trong năm của Văn miếu diễn ra trong hai ngày mồng 4 và mồng 5 tết Nguyên đán hàng năm. Lễ hội được khai mạc vào sáng ngày mồng 4. Sau khi khai mạc và khai bút các thầy đồ của câu lạc bộ Thư pháp trong và ngoài tỉnh sẽ ngồi ở hai bên sân đường thập đạo của Văn miếu để cho chữ Thánh Hiền. Hoạt động văn hóa này thật sự rất có ý nghĩa đối với thế hệ học sinh và sinh viên. Ai đến Văn Miếu cũng đều mong khi ra về cầm trên tay một chữ Thánh hiền để cho mình có thể thuận lợi trong học hành và thi cử. Truyền thống cho chữ đầu xuân tại Văn Miếu Xích Đằng là một di sản phi vật thể quý giá, thể hiện giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc của dân tộc Việt Nam. Việc phát huy giá trị di sản này không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa mà còn đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Vào ngày rằm tháng Giêng hàng năm, Ban quản lý di tích phối hợp với Hội văn học nghệ thuật tỉnh Hưng Yên tổ chức hội thơ. Cùng với đó là các hoạt động phối hợp cùng với Phòng Giáo dục - Đào tạo thành phố Hưng Yên tổ chức lễ dâng hương tại Văn Miếu Xích Đằng cho các thầy cô giáo cùng các em học sinh thuộc các trường Trung học cơ sở, Trung học phổ thông trên địa bàn vào các dịp khai giảng năm học mới; lễ tuyên dương học sinh giỏi; lễ báo công về thành tích học tập đạt được của tỉnh sau một năm học; đồng thời vinh danh phát thưởng cho học sinh đỗ các trường đại học, cao đẳng; hay các tiết học thực tế tại di tích đều được diễn ra tại sân của Văn miếu. Tất cả đều để khẳng định Văn miếu Xích Đằng đã trở thành biểu tượng cho truyền thống hiếu học của tỉnh Hưng Yên.
Từ năm 2008, Văn miếu đã nhiều năm thực hiện chương trình liên kết với Sở giáo dục Sở GDĐT triển khai hưởng ứng phong trào thi đua “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Văn hóa,Thể thao và Du lịch, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp triển khai thì Văn miếu Xích Đằng được các em học sinh trường Trung học phổ thông Tô Hiệu, tỉnh Hưng Yên nhận chăm sóc, thường xuyên đến dọn vệ sinh, chỉnh trang khuôn viên di tích. Đây cũng là việc đặt nền móng cho sự mở rộng quan hệ hợp tác giữa cán bộ chuyên viên - những người làm công tác bảo tồn Di sản văn hoá và các em học sinh, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ về giá trị truyền thống Di sản văn hóa của cha ông.
Trong xu thế phát triển du lịch hiện nay, Văn miếu trở thành điểm đến không thể thiếu trong các tour du lịch về miền Sơn Nam văn hiến. Với tư cách là cơ quan chủ quản, Ban Quản lý di tích tỉnh Hưng Yên thường xuyên tiến hành sưu tầm tài liệu, hiện vật, hình ảnh có liên quan đến thành tựu giáo dục, đào tạo của địa phương dưới thời phong kiến cũng như dưới chế độ mới để tổ chức trưng bày, tuyên truyền, động viên, khuyến khích, thúc đẩy sự nghiệp giáo dục; in porgam và các ấn phẩm văn hóa tuyên truyền về giá trị và hoạt động văn hóa có liên quan đến di tích; giao cán bộ có chuyên môn, nghiệp vụ hướng dẫn cho khách tham quan, học tập tại Văn miếu;...
Có thể nói các hoạt động được tổ chức tại Văn miếu đã và đang phát huy rất tốt vai trò của di tích không chỉ với ngành giáo dục, đào tạo mà còn có ý nghĩa to lớn tích cực, sâu rộng đối với đời sống chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội của cả tỉnh Hưng Yên.
3. Khó khăn và hạn chế
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Văn miếu Xích Đằng vẫn còn những khó khăn, hạn chế như:
- Sự liên kết, kết nối Văn miếu với các tour du lịch còn hạn chế và chưa chặt chẽ, chưa khai thác hết tiềm năng du lịch và giáo dục.
- Thiếu cơ sở vật chất kỹ thuật, hạ tầng, dịch vụ du lịch cần thiết đáp ứng nhu cầu của du khách khi tới tham quan và chiêm bái tại di tích.
- Sản phẩm du lịch văn hóa tại di tích chưa đa dạng và hấp dẫn.
4. Giải pháp
Để làm tốt vai trò và trách nhiệm trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Văn miếu Xích Đằng nói riêng và hệ thống Văn miếu cả nước nói chung, cần có sự chung tay của toàn xã hội, trong đó tập trung vào những giải pháp trọng tâm sau:
- Một là: Các ngành, các cấp cần quan tâm hơn nữa việc chỉ đạo, lãnh đạo xây dựng và phát triển sự nghiệp Văn hoá, Thể thao và Du lịch, trong đó chú trọng công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử văn hoá, đặc biệt là hệ thống các di tích Nho học. Sự phối hợp chặt chẽ của các ngành, các địa phương trên cả nước, triển khai thực hiện tốt các chương trình mục tiêu quốc gia về tu bổ các di tích lịch sử văn hoá, bảo đảm chất lượng công trình đúng với tiến độ và kế hoạch đề ra. Hằng năm, ngoài ngân sách của Trung ương, tỉnh, các địa phương nơi có di tích cần bố trí kinh phí nhiều hơn nữa để đáp ứng cho việc trùng tu, tôn tạo chống xuống cấp các di tích.
- Hai là: Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa Nho học; tổ chức các hoạt động truyền thông, giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, du lịch trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm nâng cao nhận thức của toàn dân về công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích. Thông qua các sự kiện, hội nghị, hội thảo, hội diễn, liên hoan; trưng bày, triển lãm, giới thiệu chuyên đề về di sản văn hóa Nho học; các phương tiện truyền thông đại chúng, trang mạng xã hội zalo, facebook, youtube, twitter,… quảng bá tiềm năng, giá trị của loại hình di sản văn hóa này. Phối hợp với các cơ quan báo chí ở Trung ương, các hãng phim uy tín trong và ngoài nước xây dựng các chương trình quảng bá, giới thiệu về di tích. Xây dựng các tour, tuyến du lịch, xây dựng các biển quảng cáo tuyên truyền cỡ lớn giới thiệu, quảng bá di tích tại các cửa ngõ của tỉnh và khu vực có di tích; lắp biển báo, sơ đồ chỉ dẫn đến di tích.
- Ba là: Đẩy mạnh ứng dụng thành tựu khoa học, kỹ thuật kết hợp phương pháp thi công truyền thống vào việc tu bổ, tôn tạo di tích đảm bảo nguyên tắc tu bổ, phục hồi di tích. Triển khai thực hiện quy định pháp luật về quản lý, bảo vệ môi trường tại các địa điểm di tích đảm bảo phát triển bền vững, thân thiện với môi trường, giữ gìn vệ sinh môi trường, chung tay xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp.
- Bốn là: Triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào quảng bá và phát huy giá trị di sản văn hóa, di tích lịch sử gắn với phát triển du lịch. Thực hiện các chương trình, dự án, nhiệm vụ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ; từng bước đầu tư phương tiện, thiết bị công nghệ, đặc biệt là công nghệ thực tế ảo (công nghệ 3D), số hóa hiện vật, tài liệu, di sản văn hóa phục vụ nhu cầu trải nghiệm, khám phá của du khách tại di tích. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình giao thông công cộng và điểm dừng chân đến các điểm di tích; khuyến khích, kêu gọi các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch, các công trình vui chơi giải trí, các nhà nghỉ, khách sạn đảm bảo tiêu chuẩn tại các khu, điểm du lịch trọng điểm của tỉnh.
- Năm là: Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với di tích Nho học; Tổ chức các chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống tại di tích; Liên kết với các điểm du lịch khác tạo thành tour tuyến hấp dẫn; Tổ chức các chương trình giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên.
5. Kết luận
Với truyền thống hiếu học và thành tựu khoa bảng rực rỡ trên vùng đất Sơn Nam từ bao đời đã được các thế hệ người Hưng Yên gìn giữ đắp bồi. Cùng với các di tích Văn miếu khác, Văn miếu Xích Đằng là một trong những điểm sáng văn hóa Nho học của đồng bằng Bắc Bộ. Kế thừa những kết quả thành tựu của cha ông trên mảnh đất văn hiến; được sự quan tâm định hướng đúng đắn của lãnh đạo tỉnh, các cơ quan chức năng. Văn miếu Xích Đằng đã và đang nằm trong chương trình đại trùng tu, từng bước lấy lại cảnh quan Văn miếu xưa, phục dựng lại một số công trình đã mất như: Đền thờ Lạc Long Quân, sinh từ Hoàng Cao Khải,…bên cạnh đó xây dựng khu khuyến học đưa Văn miếu trở thành di tích đặc biệt trong Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, một trung tâm bảo tồn, lưu giữ và phát huy những thành tựu giáo dục, đào tạo của Hưng Yên./.
Th.S. NGUYỄN THỊ THU HƯỜNG
Giám đốc Ban QLDT tỉnh Hưng Yên