Đền Công Luận
Cập nhật: 12/04/2022
Đền Công Luận là di tích gắn liền với tên tuổi của Nguyễn Minh Không, tên tự là Nguyễn Chí Thành - một vị cao tăng đứng đầu tổ chức phật giáo thời Lý. Theo thần tích: Nguyễn Chí Thành sinh ra tại Đàm Xá, phủ Trường Yên (Gia Viễn - Ninh Bình) và lớn lên ở thôn Công Luận, thị trấn Văn Giang, huyện Văn Giang ngày nay. Ngay từ nhỏ, ông đã rất thông minh, hiếu học nên được gọi là thần chữ. Năm 15 tuổi, ông gặp nhà sư Từ Đạo Hạnh, được giáo huấn về “Tình thương nhân loại - cứu nhân độ thế”. Từ đó, ông đổi tên thành Nguyễn Minh Không và ngoài việc học kinh thư ông còn chuyên tâm vào nghiên cứu y học. Không chỉ là một thiền sư giỏi về Phật pháp, một người thày thuốc tài năng và đức độ, có công chữa bệnh cho vua Lý, là ông tổ của nghề đúc đồng,... Nguyễn Minh Không còn được suy tôn là đức Thánh Nguyễn bên cạnh chức danh Quốc sư triều Lý. Hiện nay ở vùng châu thổ sông Hồng có rất nhiều nơi còn đền thờ ông như ở Ninh Bình, Bắc Ninh, Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Thái Bình, Quảng Ninh, Hưng Yên, Bắc Giang.
Đền Công Luận được khởi dựng từ khá sớm trên một khu đất đẹp ở trung tâm làng Công Luận, thị trấn Văn Giang. Đến thời Nguyễn, đền được trùng tu, tôn tạo lại với quy mô lớn, kết cấu kiểu chữ Nhị gồm các hạng mục: Tiền tế và Hậu cung. Tòa Tiền tế 07 gian làm kiểu chồng diêm hai tầng tám mái. Các bộ vì được tạo tác kiểu vì chồng rường đấu sen cân đối, hài hoà. Các cấu kiện đều được chạm khắc đẹp, mềm mại, đặc biệt là bốn bức cốn chạm nổi các tích “Cửu long tranh châu”, các con vật như hươu, nai, rùa, phượng,… phong cách chạm thoáng đạt, mang đậm sắc thái nghệ thuật dân gian Việt Nam. Toà Hậu cung 07 gian, các bộ vì làm kiểu vì kèo quá giang, các bức cốn gian trung tâm chạm hoa, lá, mây,… mềm mại.
Đền hiện còn lưu giữ một số hiện vật, đồ thờ có giá trị như: 02 chuông đồng đúc năm Cảnh Thịnh thứ 6 (1798) và Minh Mệnh thứ 12 (1831), khánh đồng đúc năm Chính Hoà 23 (1702) và một số hiện vật khác như: đại tự, câu đối, bát hương,...
Hằng năm, lễ hội tại đền được tổ chức vào ngày mồng 10 tháng 8 âm lịch (ngày Thánh hóa) để tưởng nhớ công ơn của vị thần. Đồng thời đây cũng là dịp ôn lại thuần phong mỹ tục và truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Đền Công Luận được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là di tích “Kiến trúc nghệ thuật” cấp Quốc gia tại Quyết định số 1811/1998-QĐ-BVHTT ngày 31/8/1998.