Đền - Chùa Khúc Lộng

 Đền thờ Triệu Quang Phục - một danh tướng thời Tiền Lý (thế kỷ VI) đã cùng Lý Nam  Đế đánh đuổi quân Lương. Khi Lý Nam Đế mất, ông tự xưng là Triệu Việt Vương đứng lên xây dựng căn cứ đầm Dạ Trạch (Khoái Châu) chiến đấu với quân Lương giành thắng lợi, đem lại cuộc sống yên bình cho nhân dân. Phối thờ cùng với Triệu Quang Phục còn có ba người vợ và em trai ông.

 Đền Khúc Lộng được xây dựng từ thời Nguyễn và trùng tu vào năm 2004. Hiện nay, đền là một công trình đồ sộ gồm nhiều hạng mục: toà đệ Nhất, đệ Nhị, đệ Tam, đệ Tứ, Hậu cung và hai Giải vũ. Toà đệ Nhất gồm 03 gian làm kiểu chồng diêm hai tầng tám mái theo lối giả cổ. Tòa đệ Nhị 05 gian, các bộ vì làm kiểu chồng rường đấu sen, bào trơn đóng bén. Toà đệ Tam 03 gian 02 chái, kiến trúc tương tự toà đệ Nhị. Toà đệ Tứ 01 gian 02 chái xây kiểu chồng diêm hai tầng tám mái. Sau cùng là 03 gian Hậu cung, kiến trúc chồng rường đấu sen đơn giản.

 Cách đền khoảng 100m là chùa Khúc Lộng (Hồng Phúc tự). Chùa được xây dựng từ sớm và trùng tu thời Hậu Lê. Trải qua thời gian, công trình xưa đã bị xuống cấp và được chính quyền cùng nhân dân địa phương góp công, góp của, hưng công xây dựng lại vào năm 2002. Hiện nay, chùa có kết cấu hình chữ Công gồm các hạng mục: Tiền đường 05 gian 02 chái, Thiêu hương 03 gian và Thượng điện 03 gian. Các cấu kiện kiến trúc được làm theo lối bê tông giả cổ.

 Chùa hiện còn lưu giữ một số pho tượng có giá trị như tượng Thị Kính, tượng Thánh Hiền, 01 bia đá (1929), 01 cuốn thần tích thời Nguyễn, 02 cỗ kiệu bát cống (01 thời Lê, 01 thời Nguyễn), 01 sắc phong. Và đặc biệt, tại gian trung tâm tòa Thượng điện đặt 01 bệ đá hoa sen có niên đại thời Mạc.

 Bệ đá có dạng khối, hình hộp chữ nhật với chất liệu đá xanh xám và được ghép thành từ bẩy khối đá nhỏ. Bệ cao 1,38m, rộng 1,3m, dài 3,42m, được chia làm 5 tầng, mỗi tầng một vẻ đẹp và cách tạo tác cũng khác nhau. Nhưng khi liên kết lại thì đó là một tác phẩm hoàn chỉnh không thừa, không thiếu, tạo nên một kiệt tác trong tạo hình truyền thống ở nước ta.

 + Tầng 1 (tầng đế): cao 0,1m, rộng 1,3m, dài 3,42m. Đây là tầng duy nhất không có hoa văn trang trí, nhưng là tầng thiết yếu của bệ, tạo ra sự vững chãi để nâng đỡ toàn bộ các tầng trên.

 + Tầng 2: cao 0,27m, rộng 1,24m, dài 3,29m. Bốn góc tầng này hơi cong tạo dáng như chân quỳ dạ cá, mỗi góc đều có quỷ Ô Ba Nan Đà long vương đứng trong tư thế hai chân bước rộng, tay xòe lớn nâng bệ ở trên. Chạy xung quanh tầng này là hoa văn kiểu sóng.

 + Tầng 3: cao 0,31m, rộng 1,16m, dài 3,18m. Tầng này trang trí hoa văn dạng sóng, cúc dây, lá đề. Xuất phát ở bốn góc là bốn bông cúc lớn đi vào đến trung tâm bệ mới lại có hoa xuất hiện. Còn lại chỉ là những thân cúc mảnh có lá, đơn giản. Lá đề ở đây dạng trái tim, mỗi lá cao chừng 7,5cm và rộng 6cm, không có hoa văn phụ đi kèm.

 + Tầng 4 (thân bệ): cao 0,4m, rộng 0,89m, dài 2,01m. Đây chính là phần trung tâm của bệ đá hoa sen chùa Khúc Lộng. Phía trước tầng này chia làm ba ô nhỏ. Ô ở giữa chạm nổi đôi rồng chầu một biểu tượng dạng lá đề. Trong lá đề có vòng xoáy và sừng âm dương. Rồng hình dáng sừng nai, tai thú, trán lạc đà, bờm cuộn sóng như đao lửa, chân có móng sắc, mắt quỷ lồi lên khá lớn, miệng há rộng, toàn thân uốn lượn, mang phong cách của rồng thời Mạc. Bốn góc tầng này là những bông cúc lớn chạm khắc rất tinh xảo.

 + Tầng 5: cao 0,3m, rộng 0,67m, dài 2,14m, được tạo tác kiểu một bông hoa sen mãn khai với ba tầng cánh to, xòe rộng trải đều quanh phía mặt tiền của bệ.

 Hằng năm, lễ hội tại đền, chùa Khúc Lộng diễn ra vào ngày mồng 10 tháng 3 âm lịch để tưởng nhớ đến công lao của các vị thần. Đây là sự kiện quan trọng của địa phương, thu hút sự quan tâm của đông đảo các tầng lớp nhân dân.

 Từ những giá trị tiêu biểu nêu trên, đền, chùa Khúc Lộng được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là di tích “Lịch sử và kiến trúc nghệ thuật” cấp Quốc gia tại Quyết định số 74-BT/ QĐ ngày 02/02/1993.