Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông: Trọn đời phụng sự đạo Mẫu

Ảnh - Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông

Ngày 8/3/2019, bà Dương Thị Phương Đông vinh dự được Tổng Bí thư, chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, loại hình Tập quán xã hội và tín ngưỡng, đây là phần thưởng cao quý và xứng đáng dành cho một con người có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn đạo Mẫu trên quê hương xứ Nhãn Hưng Yên.

Ảnh - Bà Dương Thị Phương Đông nhận danh hiệu "Nghệ nhân ưu tú"
                                                                                           (Nguồn: TTXVN)

Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông sinh ra và lớn lên tại mảnh đất “Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”, thuộc phường Lê Lợi, thành phố Hưng Yên. Bà hiện đang sống tại Tổ dân phố phường Bần Yên Nhân, thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, bà nội là Mẹ Việt Nam anh hùng, bố chồng là liệt sĩ CAND hi sinh trong thời kỳ chống thực dân Pháp, chồng và các con của bà đều là sỹ quan trong lực lượng công an nhân dân. Mẹ của bà là đồng thầy Trần Thị Mười, một thanh đồng nổi tiếng với 73 năm hoạt động Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. Từ những năm tháng còn trẻ, bà đã được đi theo mẹ để cảm thụ những nét hay nét đẹp của Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ; cùng với những năm tháng sau này bà luôn nỗ lực để học hỏi và rèn luyện. Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông cũng là một trong rất ít người có thể trình diễn thuần thục 36 giá đồng, nhập vai bất cứ nhân vật nào đều biết vận dụng phù hợp, sử dụng vũ đạo trang phục từng giá đồng, hơn nữa bà còn thể hiện được thần thái của từng nhân vật. Mỗi giá đồng là một câu chuyện về một vị anh hùng, lúc sinh thời là người có đức độ, tài giỏi, có công với dân với nước, được hầu cái bóng của các vị là niềm vinh dự, tự hào đối với người nghệ nhân. Bên cạnh việc hầu Thánh, Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông còn truyền bá cho người dân biết về lịch sử, gốc tích của các vị Thánh để hiểu sâu sắc về ý nghĩa của từng giá đồng. Nghệ nhân mong muốn giúp thế hệ trẻ nhớ về cội nguồn và công lao của cha ông và giới thiệu về đất nước, con người Việt Nam tới bạn bè thế giới.

Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông đã có hơn 50 năm gắn bó với thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, bà không chỉ cống hiến, mà còn gìn giữ, góp phần phát huy giá trị tốt đẹp của di sản và bản sắc văn hóa Việt thêm đa dạng, phong phú. Nhờ đó, bà vinh dự được bầu làm Phó chủ tịch hội đồng bảo trợ UNESCO nghiên cứu và ứng dụng phật học Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành trung tâm nghiên cứu và bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, Phó Trưởng ban Văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo, viện Phát triển Văn hóa dân tộc, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa đạo Mẫu tỉnh Hưng Yên. Bằng sự tâm huyết, nhiệt tình và trách nhiệm cũng như sự yêu nghề, bà Đông luôn hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao, đồng thời có nhiều đóng góp cho sự phát triển của tín ngưỡng văn hóa thờ Mẫu tại Hưng Yên. Bà còn là hội viên tiêu biểu của Câu lạc bộ thơ Việt Nam, Câu lạc bộ thơ Phố Nối Mỹ Hào và là hội viên tích cực của Câu lạc bộ thơ đường xứ Nhãn, thơ của bà đã được in trong kỷ yếu 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Bà Dương Thị Phương Đông còn tham gia hoạt động rất tích cực tại Trung tâm nghiên cứu và bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam. Bằng sự tâm huyết, nhiệt tình của mình, bà Đông đã truyền lại cho thế hệ trẻ nét hay, nét đẹp của thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ thông qua hoạt động của Câu lạc bộ hát chầu văn.

Ảnh - NNUT Dương Thị Phương Đông Thực hành
 tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt

Năm 2014, Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông vinh dự được sang dự Festival Văn hóa nghệ thuật dân tộc thế giới lần thứ 41 tổ chức tại Thành phố Gannat, Cộng hòa Pháp. Tại đây, bà đã trình diễn giới thiệu Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt, để lại nhiều dấu ấn độc đáo trong lòng người dân Pháp và du khách bốn phương. Màn trình diễn của bà sau đó được chọn xuất hiện trên trang nhất của tờ báo lớn của Pháp La Montagne. Bà cũng từng vinh dự được tham gia biểu diễn tại các Chương trình nghệ thuật và Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt khu vực Đồng bằng Bắc Bộ, khu vực Tây Nguyên, Đông Nam Bộ,… và đã tạo được ấn tượng rất đặc biệt trong giới chuyên môn và đông đảo khán giả.

Ảnh - NNUT Dương Thị Phương Đông đăng trên báo Pháp

Trong những năm qua, tại các Hội thảo khoa học về Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt và tại các buổi giao lưu thanh đồng toàn quốc, bà Dương Thị Phương Đông đại diện cho CLB đạo mẫu tỉnh Hưng Yên đã có rất nhiều bài phát biểu, tham luận được giới chuyên môn đánh giá cao trong việc bảo tồn, phát huy thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.

Ảnh - NNUT Dương Thị Phương Đông phát biểu tại Hội nghị tập huấn
 của Ban quản lý di tích tỉnh.

Bên cạnh hoạt động văn hóa tín ngưỡng, bà Dương Thị Phương Đông còn có tấm lòng hướng thiện. Trong nhiều năm qua, bà đã tích cực công đức xây dựng, tu bổ đình, chùa ở nhiều nơi; tham gia hoạt động công tác an sinh xã hội như: Ủng hộ đồng bào bão lụt, chống dịch Covid-19, vận động từ thiện khuyến học tới các nơi vùng cao, tri ân các anh hùng liệt sĩ,.... đây là những đóng góp không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn văn hóa, tâm linh, mà còn mang tính chất cộng đồng xã hội. Với vai trò là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa đạo Mẫu tỉnh Hưng Yên, Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông đã không ngừng bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp trong Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ định hướng các thanh đồng đi đúng đạo. Vì thế Câu lạc bộ ngày càng phát triển và có uy tín, số lượng hội viên không ngừng tăng lên, hiện nay câu lạc bộ có gần 200 hội viên, sinh hoạt định kỳ hàng tháng tại đền Tân La. Bà Dương Thị Phương Đông còn để lại dấu ấn khi là người tổ chức thành công các chương trình như: Tọa đàm khoa học về đạo Mẫu, các kỳ Liên hoan Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ tại đền Tân La, xã Bảo Khê, TP. Hưng Yên thu hút nhiều nhà khoa học, nhà sử học nghiên cứu văn hóa dân gian và các thanh đồng ở khắp nơi trên cả nước về dự.

Qua những năm tháng miệt mài với sự nghiệp giữ gìn, bảo tồn và phát huy Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt, Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông đã được nhiều ban ngành, tổ chức từ tỉnh đến Trung ương ghi nhận và tặng thưởng nhiều giấy khen, bằng khen và kỷ niệm chương tiêu biểu như: Huy chương kháng chiến hạng nhất; Bằng khen của Hội Di sản Văn hóa Việt Nam; Kỷ niệm chương vì sự nghiệp bảo tồn di sản văn hóa Việt nam; Giấy khen của Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, Kỷ niệm chương nhà thơ Việt Nam,... Bên cạnh đó, Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông còn được vinh danh tại đất nước Myanmar trong đợt biểu diễn giao lưu văn hóa tại đây. Những thành tích trên như một sự động viên và ghi nhận những cống hiến của người Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông trong suốt mấy chục năm qua.

Ảnh - NNUT Dương Thị Phương Đông nhận giấy khen của các tổ chức

Với tấm lòng hướng thiện theo phật theo đạo Mẫu và cống hiến hết mình cho Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt, Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Phương Đông là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo đúng như nghệ nhân đã chia sẻ: "Để được thực hành tín ngưỡng, bản thân mỗi người trước hết phải tu tâm dưỡng tính, giữ cho tâm luôn vững và sáng để vượt qua những cám dỗ vật chất. Luôn học hỏi cái hay cái đẹp, học cái nghĩa cái tình, tu dưỡng đạo đức. Ý thức dẫn dắt và định hướng đời sống tâm linh lành mạnh cho các học trò, các thành viên câu lạc bộ, để ai cũng hiểu được cái hay, cái đẹp của đạo Mẫu, sống tốt đời, đẹp đạo" và xứng đáng với danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú mà Chủ tịch nước đã trao tặng.

Thực hiện: Vũ Oanh