Lăng Đại Tư đồ Nguyễn Bá Khanh

                                                                       Cổng lăng Nguyễn Bá Khanh

Cổng lăng nhìn hướng Đông Nam, cổng được xây kiểu cuốn vòm với phần cổ diêm xây giật cấp bằng gạch chỉ tạo thành kiểu chồng diêm hai tầng mái, giữa các đoạn tường bao được xây nhô lên thành các cột vuông đã rêu phong mang trên mình dấu ấn thời gian. Phía ngoài cổng lăng, hai bên bài trí đôi chó đá, cổ đeo lục lạc được tạc trong tư thế ngồi phủ phục, đang chầu vào cổng chính.

          Tiếp đến là khu sân chầu, nơi đây là bài trí nhiều tác phẩm điêu khắc được tạc từ đá xanh nguyên khối. Điển hình là pho tượng người và ngựa, người và voi hay hai cặp tượng lính hầu đứng cạnh nhau và đối xứng hai bên sân chầu qua đường thần đạo.

Toàn cảnh khu sân chầu

Tượng voi, ngựa được tạo tác bởi hai thể đá nguyên khối tương đối lớn, các nghệ nhân khéo léo tạc theo dạng phù điêu trên đá, tuy phần giữa không đục rỗng nhưng dáng vẻ của các con vật vẫn hợp lý và thanh thoát. Các pho tượng lính hầu được tạc trong tư thế đứng hai bên, tay cầm binh khí, đầu đội mũ tròn để lộ khăn lót đầu che kín gáy. Đặc điểm các tượng đều có râu và hàng ria, mặc áo giáp vẩy cá với hai lớp áo dài trùm gần kín chân, thắt đai lưng, chân đi giày.

          Khu lăng thờ được bài trí hình dáng chiếc ngai thờ. Nơi đây được bao quanh bởi các phiến đá xanh và các cột trụ đá ghép lại với nhau. Trung tâm là một sập thờ hình chữ nhật. Mặt sập phẳng chân tạo kiểu chân quỳ dạ cá, quanh thân sập tạo những đường gờ nổi chạy song song và trang trí hoa văn khắc vạch rất tinh xảo.

Trong khuôn viên lăng mộ còn có tấm bia ghi chép về quan Đại Tư đồ Nguyễn Bá Khanh. Bia có 4 mặt, cao 1,05m, rộng 0,75m. Bia có nắp, bốn góc bia chạm họa tiết hổ phù trông rất uy nghiêm. Diềm bia chạm hình lục giác, trong hình lục giác có 6 cánh nối tiếp nhau, nét chạm mềm mại, tinh xảo. Lòng bia khắc chữ Hán lẫn chữ Nôm. Dòng lạc khoản cho biết tấm bia được dựng dưới thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ 31 (1770).

                                                                                    Bia đá

Nằm cách lăng đá 12m về phía Nam là khu mộ chỉ của quan Tư đồ Nguyễn Bá Khanh. Mộ được xây dựng theo kiểu trong quan ngoài quách, phía ngoài được xây bể. Tiếp đến là một lớp vữa hóa chất được làm từ vỏ sò đốt trát trộn với mật đường và xơ giấy bản. Quan tài dài 3,4m, làm bằng gỗ ngọc am, được chia thành 03 khoang. Đáy quan tài có 02 ngăn: bên trên là một tấm ván có 07 lỗ khoan giống hình "Bắc Đẩu thất tinh" vì theo quan niệm khi chết người ta có mong muốn được nằm trên các vì sao.

          Có thể nói, so với những lăng đá được xây dựng cùng thời kỳ thì hiện vật trong khu lăng Đại Tư đồ Nguyễn Bá Khanh được gìn giữ tương đối nguyên vẹn với số lượng hiện vật đồ sộ, phong phú; được chạm khắc công phu, đạt đến độ tinh xảo, nghệ thuật tạo hình khá đẹp với nhiều mô típ, đồ án hoa văn sinh động, độc đáo và hiếm thấy mang đậm phong cách thời Lê Trung Hưng thế kỷ XVIII.

                                                                                              Người thực hiện: Vũ Thơ