Hưng Yên, một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, không chỉ nổi tiếng với những cảnh đẹp thiên nhiên mà còn là địa điểm khám phá du lịch văn hóa tâm linh hấp dẫn với các di tích lịch sử văn hóa đậm chất truyền thống. Tỉnh Hưng Yên hiện có 1.802 di tích lịch sử văn hóa; trong đó có 3 di tích, khu di tích được xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt, 175 di tích và cụm di tích được xếp hạng cấp Quốc gia, 7 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật Quốc gia, cùng hàng ngàn tài liệu, hiện vật, cổ vật có giá trị. Các di tích như đền Mẫu, chùa Chuông, đền Đa Hòa, đền Hóa Dạ Trạch, đền Triệu Việt Vương, chùa Hương Lãng, chùa Thái Lạc, … không chỉ là những nơi linh thiêng mà còn là những bảo tàng sống về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc qua các triều đại lịch sử. Nằm trong quần thể Khu di tích Quốc gia đặc biệt Phố Hiến, Đền Mẫu Hưng Yên tọa lạc trên con phố Bãi Sậy, phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên - Là một trong những di tích lịch sử văn hóa trọng điểm của tỉnh. Đền Mẫu thờ bà Dương Quý Phi trong triều nhà Tống của Trung Quốc. Theo sử sách ghi lại, đền được khởi dựng vào thời Trần (1279), qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo đến nay đền Mẫu có quy mô đồ sộ với nhiều công trình, hạng mục nối tiếp nhau như: Tòa Nghi môn, tòa Đại bái, cung đệ Nhất, đệ Nhị, đệ Tam, Hậu cung và Cung cấm. Nhìn chung, mỗi hạng mục tại đền đều có những nét kiến trúc cổ kính rất riêng, ẩn hiện trong tán cây đại thụ đã hơn bảy trăm năm tuổi. Cây đại thụ tại đền Mẫu là sự kết hợp hài hòa, độc đáo giữa ba cây sanh, si và đa. Bên cạnh đó, đền Mẫu còn lưu giữ được nhiều cổ vật, đồ thờ quý có giá trị như: Hai cỗ kiệu bát cống và thất cống tạo tác vào thời Hậu Lê; bộ long sàng, long kỷ cũng có niên đại Hậu Lê; đôi lọ lục bình men rạn Bát Tràng thời Nguyễn; bức châm của tiến sỹ Chu Mạnh Trinh (1896),... Ngoài ra, đền còn bảo lưu được 15 đạo sắc phong của các triều đại từ Hậu Lê đến Nguyễn, sớm nhất mang niên hiệu Vĩnh Thịnh 7 (1711), muộn nhất là niên hiệu Khải Định thứ 9 (1924). Với hơn 700 năm tồn
Cổng Đền Mẫu
Hay như Chùa Chuông được ví như một phiên bản của Kinh thành Huế mộng mơ, còn được gọi là "Phố Hiến đệ nhất danh lam". Hiện tại, chùa Chuông lưu giữ nhiều cổ vật, hiện vật rất có giá trị về mặt mỹ thuật cũng như lịch sử - văn hóa, đó là các bức đại tự, câu đối, chuông đồng, khánh đá,... với nội dung phong phú, sâu sắc, đậm tính nhân văn. Tiêu biểu là các di vật như cầu đá xanh, cây hương đá (Thạch Thiên đài) được làm năm Chính Hòa thứ 23 (1702), quý hiếm hơn là tấm bia đá dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 7 (1711). Văn bia ca ngợi chùa là nơi danh thắng hào khí anh linh và ghi tên những người công đức tu tạo chùa thời Phố Hiến hưng thịnh. Đặc biệt, chùa Chuông nổi tiếng bởi hệ thống tượng Phật phong phú, đặc sắc như: Thập Bát La Hán, Thập Điện Diêm Vương cùng bộ Tứ Trấn và Bát Bộ Kim Cương. Mỗi pho tượng mang một sắc thái, dáng vẻ khác nhau, được các nghệ nhân đương thời tạo tác rất công phu, sống động và uyển chuyển. Đây là những di sản văn hóa vô giá, là nguồn sử liệu quý cho các nhà nghiên cứu khi tìm hiểu về di tích, địa danh và lịch sử Phố Hiến xưa.
Chùa Chuông
Tọa lạc bên bờ sông Hồng là đền Đa Hòa xã Bình Minh, huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên. Ngôi đền nổi tiếng với mối tình đẹp, diễm lệ giữa nàng công chúa Tiên Dung cành vàng lá ngọc và chàng trai nghèo đánh cá Chử Đồng Tử. Di tích xây dựng từ khá sớm và được trùng tu lớn vào năm 1894 do tiến sĩ Chu Mạnh Trinh là quan Án Sát tỉnh Hưng Yên đảm trách. Đền Đa Hòa không chỉ là nơi lưu giữ huyền tích giàu ý nghĩa nhân văn cao đẹp mà còn là công trình nghệ thuật kiến trúc điêu khắc đặc sắc thời Nguyễn. Cách đền Đa Hòa khoảng 1.3 km là khu vực đền Hóa Dạ Trạch cổ kính, linh thiêng. Nơi đây gắn liền với truyền thuyết đầm Nhất Dạ. Tương truyền, đền Hóa xây dựng trên nền lâu đài thành quách xưa, ngay sau khi Đức thánh Chử Đồng Tử và Nhị vị phu nhân hóa về trời. Bên cạnh đền Hóa Dạ Trạch là di tích lịch sử đền thờ Triệu Việt Vương - Một danh tướng tài ba tham gia khởi nghĩa dưới thời Lý Nam Đế, đã có công đánh đuổi quân Lương và lập nên nhà nước Vạn Xuân.
Đền thờ Triệu Việt Vương
Chùa Hương Lãng và Chùa Thái Lạc tọa lạc tại địa phận huyện Văn Lâm là hai điểm đến mang giá trị nghệ thuật lớn, lưu giữ nhiều di vật quý thời Lý, thời Trần. Theo sử sách, chùa Hương Lãng có từ thời Lý do Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan xây dựng (thế kỷ thứ XI). Chùa có giá trị kiến trúc đặc sắc, thể hiện ở hệ thống hiện vật thời Lý rất độc đáo. Tiêu biểu là bệ đá hoa sen có niên đại cuối thế kỷ XI - đầu thế kỷ XII. Với những đặc trưng điển hình của mỹ thuật tạo hình thời Lý, bệ đá hoa sen chùa Hương Lãng đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật Quốc gia năm 2020. Bên cạnh đó, chùa Thái Lạc được biết đến là nơi hội tụ tinh hoa của nghệ thuật chạm khắc gỗ. Chùa gây ấn tượng với cột trụ chạm hình những ông Phỗng đang dơ tay đỡ bệ sen phía trên; trên ván nông trang trí đề tài các tiên nữ, nơi người cưỡi phượng, người thổi tiêu, người kéo nhị; nơi khác các tiên nữ đang thổi sáo, đánh đàn; hay cảnh các tiên nữ đầu người mình chim đang dâng hoa, xung quanh là những hoa văn vân xoắn; độc đáo hơn còn có cảnh chạm dàn nhạc 3 người đang sử dụng những dàn nhạc dân tộc. Chùa Hương Lãng và Chùa Thái Lạc mang trong mình không chỉ giá trị tôn giáo mà còn là điểm đến cho những ai đang tìm kiếm sự thanh bình để cảm nhận vẻ đẹp nghệ thuật của các tác phẩm điều khắc thời Lý, thời Trần.
Bệ đá hoa sen chùa Hương Lãng
Có thể thấy, Hưng Yên là địa phương nhiều tiềm năng và thế mạnh để phát triển du lịch tâm linh. Những nét đặc trưng về kiến trúc và nghệ thuật của các di tích không chỉ làm giàu thêm đẹp nét văn hóa cho tỉnh mà còn mang đến cơ hội phát triển du lịch văn hóa tâm linh bền vững, đóng góp tích cực vào nền kinh tế địa phương và quốc gia.
Dựa trên những tiềm năng và lợi thế về tài nguyên du lịch, thời gian qua tỉnh đã chú trọng đẩy mạnh khai thác các sản phẩm du lịch theo hướng đặc thù. Đó là du lịch văn hóa tâm linh gắn với tour du lịch sông Hồng và các tuyến đường bộ; du lịch lễ hội dân gian truyền thống; du lịch sinh thái, nông nghiệp, cộng đồng và du lịch làng nghề. Trong đó, du lịch văn hóa tâm linh với các tour Hà Nội - Đền Đa Hòa, đền Dạ Trạch - Làng gốm Bát Tràng; Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến... Du lịch lễ hội dân gian truyền thống bao gồm Cụm di tích Đa Hòa - Dạ Trạch gắn với lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung; chùa Thái Lạc gắn với lễ hội Tứ pháp cầu mưa Lạc Hồng,... Tới đây, tỉnh sẽ triển khai xây dựng con đường di sản kết nối giữa Thủ đô Hà Nội với Phố Hiến Hưng Yên và triển khai xây dựng khu du lịch Phố Hiến với diện tích tự nhiên là 1.874 ha. Trong tương lai, du lịch Hưng Yên sẽ thực sự chuyển mình khi xác định rõ thế mạnh, thời cơ cùng những khó khăn, thách thức và sẽ triển khai đồng bộ, có lựa chọn những giải pháp trọng tâm, trọng điểm.
Với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, các địa phương cùng với sự tham gia tích cực của nhân dân, hy vọng ngành du lịch Hưng Yên sẽ có bước phát triển đột phá và khẳng định đúng vị trí trong cơ cấu kinh tế của tỉnh và góp phần tích cực trong phát triển du lịch cả nước.
Người thực hiện: Nguyễn Linh