Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ để lại cho chúng ta những tư tưởng lớn về độc lập, tự do, hạnh phúc mà Người còn để lại di sản tinh thần vô giá về việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Với Người, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh mềm kết nối cộng đồng, hun đúc nên bản sắc dân tộc. Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác về bảo tồn di sản văn hóa luôn mang tính thời sự và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các địa phương, trong đó có tỉnh Hưng Yên - vùng đất “địa linh nhân kiệt”, là một trong những tỉnh có hệ thống di sản phong phú và đa dạng của cả nước. Trong quá trình thực hiện lời dạy của Bác, Hưng Yên đã và đang nỗ lực đưa việc học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành động lực để gìn giữ, phục hồi và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống.
Nhà Lưu Niệm Bác Hồ - phường Phố Hiến
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, “Dân ta phải biết sử ta; cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Thông điệp của Người gửi gắm không chỉ đơn thuần là lời nhắc nhở về việc trân trọng lịch sử, mà còn là lời kêu gọi mỗi người Việt Nam phải ý thức trách nhiệm gìn giữ những giá trị tinh hoa của dân tộc. Người luôn nhấn mạnh việc bảo vệ di sản không phải chỉ bằng lời nói, mà bằng hành động cụ thể: giữ gìn nếp sống tốt đẹp, trân trọng những công trình văn hóa, gìn giữ tiếng nói - chữ viết, truyền thống đạo lý và các di tích của cha ông. Điều này đã khẳng định vị thế của Hưng Yên - vùng đất từng là trung tâm văn hóa của xứ Đàng Ngoài, nơi còn lưu giữ hàng nghìn di tích lớn nhỏ, toàn tỉnh có 3.716 di tích, trong đó có nhiều di tích, cụm
di tích được xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt.
Trải qua bao thế kỷ biến thiên của lịch sử, Hưng Yên vẫn bảo tồn được những di sản quý báu như Phố Hiến - thương cảng sầm uất một thời được ví là “thứ hai của Kinh kỳ”, Chùa Chuông - “Phố Hiến đệ nhất danh lam”, Văn Miếu Xích Đằng - nơi ghi dấu truyền thống hiếu học, Đền Trần - nơi thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Chùa Keo, Làng vườn Bách Thuận - nổi tiếng là khu du lịch sinh thái cộng đồng với cảnh quan "đi đâu cũng thấy cây cảnh", nhà vườn xanh mát ven sông Hồng, Khu di tích đền Trần - Thái Đường - nơi được xem là đất phát tích và dựng nghiệp của vương triều Trần, đền Tiên La cùng hàng nghìn di tích đình, đền, chùa, lăng mộ ... Những giá trị này không chỉ là chứng tích lịch sử, mà còn là biểu tượng của trí tuệ và tâm hồn người Việt. Chính vì vậy, việc học tập và làm theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về gìn giữ di sản văn hóa trở thành nhiệm vụ quan trọng và phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh.
Quán triệt tư tưởng của Bác, Hưng Yên đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực và hiệu quả nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Công tác trùng tu, phục hồi các di tích xuống cấp được quan tâm hơn bao giờ hết; nhiều công trình cổ đã được tu bổ, phục dựng đúng nguyên gốc, dựa trên những tư liệu lịch sử xác thực. Song song với đó, chính quyền và nhân dân địa phương cũng tích cực xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, khuyến khích các mô hình làng văn hóa, gia đình văn hóa, đưa phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa đi vào chiều sâu. Những hoạt động lễ hội truyền thống như lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung, hay các sự kiện như hoạt động triển lãm thư pháp, hát ca trù và cho chữ đầu xuân tại Văn Miếu Xích Đằng, các làn điệu chèo cổ, quan họ… được tổ chức trang trọng, an toàn, tiết kiệm, mang lại không khí phấn khởi và nâng cao nhận thức cộng đồng về trách nhiệm bảo tồn di sản.
Lễ hội đền Mẫu
Lễ hội chùa keo
Thực hiện lời dạy của Bác về “giá trị văn hóa phải được lan tỏa từ nhân dân, vì nhân dân phục vụ”, nhiều trường học, cơ quan, đơn vị tại Hưng Yên đã đưa nội dung giáo dục truyền thống lịch sử, di sản văn hóa vào các chương trình giảng dạy, sinh hoạt ngoại khóa. Học sinh được tham quan bảo tàng, dâng hương tại các di tích lịch sử, tham gia các hoạt động trải nghiệm văn hóa như học làm đồ thủ công truyền thống, học hát ca trù, chèo, quan họ… Qua đó, thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, trân trọng hơn những giá trị cha ông để lại và biết vận dụng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh vào cuộc sống hằng ngày: sống giản dị, yêu cái đẹp dân tộc, biết bảo vệ môi trường, ứng xử văn minh nơi công cộng và có trách nhiệm với di tích quê hương.
Thày cô và các em học sinh dâng hương tại Văn Miếu Xích Đằng
Bên cạnh việc bảo tồn di sản văn hóa vật thể, Hưng Yên cũng chú trọng gìn giữ các giá trị văn hóa phi vật thể - điều mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn phải gìn giữ như báu vật. Những làng nghề truyền thống như nghề tương Bần, nghề hương xạ Cao Thôn, long nhãn Hồng Nam, nghề đan đó Thủ Sỹ, Làng chiếu Hới Hưng Hà, nổi tiếng với chiếu cói thủ công, làng dệt đũi Nam Cao với vải tơ tằm, làng mộc Diệc Hưng Hà, làng chạm bạc Đồng Xâm, làng nghề mây tre đan, thêu ren, đúc đồng, thảm len Đại Đồng,… được khôi phục và phát triển nhờ sự quan tâm của chính quyền và nỗ lực của người dân. Mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn là kết tinh của trí tuệ và bàn tay khéo léo, tài hoa của con người Hưng Yên. Khi sản phẩm truyền thống được quảng bá ra thị trường trong và ngoài nước, hình ảnh văn hóa Hưng Yên cũng theo đó lan tỏa mạnh mẽ, thể hiện đúng tinh thần “văn hóa phải phục vụ nhân dân, làm đẹp cho đời” mà Bác từng dạy.
Việc học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo tồn di sản văn hóa không chỉ dừng lại ở công tác quản lý hay phong trào vận động, mà thể hiện rõ nét trong từng hành động nhỏ của người dân Hưng Yên: giữ gìn vệ sinh tại các di tích, ứng xử văn minh khi tham gia lễ hội, không xâm hại công trình công cộng, tích cực tham gia bảo vệ môi trường, tôn trọng sự linh thiêng của không gian văn hóa. Những hành động nhỏ ấy, khi được lan rộng trong cộng đồng, đã tạo thành nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Hưng Yên - giản dị, chân thành, hiếu nghĩa và giàu lòng tự hào dân tộc.
Trong thời đại hội nhập quốc tế sâu rộng, di sản văn hóa Hưng Yên không chỉ mang ý nghĩa địa phương, mà còn góp phần khẳng định bản sắc Việt Nam trên bản đồ thế giới. Đây cũng chính là ý nghĩa sâu xa trong lời dạy của Bác: văn hóa phải kế thừa truyền thống tốt đẹp nhưng đồng thời phải đổi mới, sáng tạo để phù hợp với thời đại mới. Bảo tồn di sản không phải là “đóng băng quá khứ”, mà là tiếp tục thổi vào di sản sức sống mới bằng khoa học, công nghệ, du lịch bền vững và sáng tạo. Hưng Yên đã từng bước áp dụng công nghệ số trong quảng bá di tích, tổ chức tour du lịch trải nghiệm, xây dựng sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng, qua đó đưa tinh thần học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn đời sống một cách sinh động.
Có thể khẳng định rằng, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về bảo tồn di sản văn hóa đã trở thành kim chỉ nam cho quá trình xây dựng đời sống văn hóa tại Hưng Yên. Từ các cơ quan quản lý đến từng người dân, từ thế hệ cao tuổi đến lớp trẻ hôm nay, tất cả đều góp phần giữ gìn, trân trọng và thắp sáng những giá trị văn hóa truyền thống. Đó chính là cách thiết thực nhất để tri ân Bác Hồ - người đã dành cả cuộc đời chăm lo cho văn hóa dân tộc. Khi những giá trị văn hóa được gìn giữ bền vững, Hưng Yên không chỉ bảo tồn được “hồn cốt” quê hương mà còn khẳng định vị thế là tỉnh giàu truyền thống, giàu bản sắc và luôn biết đổi mới sáng tạo để phát triển bền vững trong tương lai, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Nguyễn Thị Bình