Phố Hiến - Hưng Yên nơi lưu giữ và phát huy nghệ thuật ca trù truyền thống

Phố Hiến - Hưng Yên nơi lưu giữ và phát huy nghệ thuật ca trù truyền thống

24/12/2025 | 764

   Trải qua hàng thế kỷ nghệ thuật ca trù đã đi vào lòng người Hưng Yên với vẻ đẹp và sức hút riêng biệt. Từng nốt nhạc nhẹ nhàng, lời ca mềm mại như dòng sông êm đềm, nghệ thuật ca trù không chỉ thu hút người nghe bởi âm nhạc mà còn bởi câu chuyện lịch sử và tinh thần văn hoá sâu sắc được gửi gắm trong từng giai điệu, bản nhạc.

   Tỉnh Hưng Yên hiện nay có khoảng 7 di tích liên quan đến nghệ thuật ca trù, trong đó đền Mẫu Đào Nương - phường Phố Hiến - tỉnh Hưng Yên là di tích gắn liền với nguồn gốc của nghệ thuật ca trù. Theo lịch sử ghi chép lại đây là nơi thờ ca nương Đào Thị Huệ, bà là người con gái tài sắc vẹn toàn. Thế kỷ XV, khi giặc Minh xâm lược nước ta, bà đã dùng lời ca tiếng hát của mình để giết giặc. Sau khi bà hoá, nhân dân thôn Đào Đặng đã lập đền thờ tự để tưởng nhớ công lao của bà. Từ đó đền Đào Nương là di tích gắn với nguồn gốc của nghệ thuật ca trù, tới nay ngồi đền vẫn lưu giữ những hiện vật liên quan đến nghiệp cầm ca của bà Đào Thị Huệ. Đây chính là minh chứng rõ nét về việc ca trù đã sớm xuất hiện và phát triển ở Phố Hiến - Hưng Yên .

Phố Hiến - Hưng Yên nơi lưu giữ và phát huy nghệ thuật ca trù truyền thống

Không gian diễn xướng nghệ thuật ca trù

   Ca trù nghệ thuật hát thơ, nhóm trình diễn ca trù thường gồm một đào nương vừa hát vừa gõ phách, một kép đàn chơi đàn đáy, một quan viên đánh trống chầu. Trong một số diễn xướng ca trù còn xuất hiện một vài điệu múa đan xen. Theo các nghệ nhân, ca trù có 56 điệu hát, mỗi điệu gọi là một thể cách. Trong dân gian, ca trù còn mang rất nhiều tên gọi khác như hát ở các ca quán với ả đào, cô đầu…

   Vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX tại Phố Hiến (Hưng Yên) ca trù xuất hiện dưới hình thức nhà trò, nhà tơ để phục vụ quan lại, tầng lớp quyền quý. Một số nhà quyền thế tổ chức hát ca trù để khao vọng, thưởng thức , giao lưu với bạn bè, quan khách. Nhiều gia đình mượn đình làng làm nơi tổ chức diễn xướng phục vụ quan khách và dân làng.

   Trước cách mạng tháng Tám ở Phố Hiến tồn tại 3 không gian hát ca trù: hát cửa đình, đền; hát cửa quyền; hát tại các dinh thự và quán ca. Nghệ thuật ca trù đc nâng cấp từ diễn xướng dân gian thành một loại hình nghệ thuật bác học, ca nhạc thính phòng cho Phố Hiến, tạo nên một không gian văn hoá đặc biệt.

   Trong thời kỳ chống Pháp, rạp Thăng Long trên đường Bãi Sậy (phường Phố Hiến hiện nay) là nơi tổ chức hát nghệ thuật truyền thống và ca trù phục vụ người Pháp và quan lại người Việt. Vì vậy sau năm 1945 ca trù đã bị dẹp bỏ. Tuy nhiên, nó không hoàn toàn biến mất, trong những mái nhà nhỏ, tiếng đàn nhịp phách vẫn thỉnh thoảng vang lên qua đôi tay của các nghệ nhân gắn bó cả đời với ca trù.

   Đầu những năm 1990, nghệ thuật ca trù dần được khôi phục, nhưng gặp phải nhiều thách thức với sự xuất hiện của các hình thức âm nhạc hiện đại đã làm giảm đi sức hút của ca trù đối với công chúng. Tuy nhiên nhờ vào nỗ lực của những nhà nghiên cứu, những nghệ sỹ truyền thống và các tổ chức văn hoá nghệ thuật ca trù đc duy trì và phục hồi. Vào năm 2013, dưới sự dẫn dắt của nghệ nhân Nhân dân Đỗ Thị Thanh Nhàn (Chủ nhiệm câu lạc bộ ca trù Đào Đặng) cô chính là người có công lao trong việc khôi phục lại làn điệu ca trù tại mảnh đất Đào Đặng. Câu lạc bộ đi vào hoạt động với 20 thành viên chủ yếu là người lớn tuổi và một số bạn trẻ có độ tuổi từ 7-15 tuổi. Ngoài việc truyền dạy và tổ chức các buổi trình diễn nghệ thuật ca trù phục vụ các hoạt động văn hoá, thể thao và du lịch của tỉnh Hưng Yên. Nghệ  nhân Nhân Dân Đỗ Thị Thanh Nhàn cũng đã nghiên cứu, phục hồi biểu diễn được nhiều làn điệu hát, nghi thức diễn xướng và điệu múa cổ phục vụ du khách trong và ngoài nước.

Nghệ nhân Nhân dân Đỗ Thị Thanh Nhàn trình diễn nghệ thuật ca trù tại Văn Miếu Xích Đằng Hưng Yên

   Bên cạnh đó, đặc thù nghệ thuật này quá uyên thâm, bác học nên số người hiểu, người nghe và người thích còn hạn chế, vì vậy ca trù còn xa lạ với cộng đồng, bị nhiều người trẻ quay lưng hoặc ái ngại tham gia vì nó là nghệ thuật khó. Vượt qua những trở ngại đó, dựa vào điều kiện và khả năng của địa phương câu lạc bộ ca trù Đào Đặng vẫn gắn bó mật thiết với việc gìn giữ nét đẹp văn hoá truyền thống, chung tay cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên góp phần bảo tồn nghệ thuật hát ca trù đặc biệt chú trọng đến việc truyền dạy, thu hút thế hệ trẻ yêu mến và gắn bó. Ca trù không chỉ là hoạt động nghệ thuật mà còn một phương tiện gắn kết cộng đồng, đây nguồn tài nguyên văn hoá vô cùng quý báu của dân tộc Việt Nam ta. Việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật ca trù giúp duy trì và làm phong phú thêm văn hoá truyền thống của dân tộc.

   Bằng sự nỗ lực không ngừng nghỉ của các cơ quan chức năng Nhà nước và đặc biệt là của chính những nghệ nhân, người yêu nghệ thuật ca trù, loại hình nghệ thuật này từng bước được hồi sinh mạnh mẽ trên mảnh đất Phố Hiến - Hưng Yên.

                        Hải Yến

Bài viết khác

Ban quản lý di tích tỉnh

Địa chỉ: Đường Nguyệt Hồ, phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.

Email: huongnguyenhy@gmail.com

ĐT: 0906068368 - 0888944508

Thông tin trên trang web này chỉ được phép đăng lại khi có sự đồng ý bằng văn bản của Ban Quản lý Di tích Tỉnh Hưng Yên.

© 2022 Copyright by banquanlyditichhy.vn. All rights reserved. Thiết kế bởi Bắc Việt
Đang online:  201   Tổng truy cập: 671,933