LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG ĐÌNH HIẾN

Không gian đình Hiến trong ngày khai hội

   Đình Hiến là nơi thờ quan Thái giám họ Du - nội thị trung thành của Thánh Mẫu Dương Quý Phi. Ông là người giàu lòng nhân nghĩa, có công lập nên làng Hoa Dương, truyền dạy nhân dân nơi đây nghề canh nông, trồng dâu nuôi tằm,… Ông cũng góp phần tập trung những người Hoa đến nơi đây buôn bán, để sau này Phố Hiến trở thành một thương cảng sầm uất ở Đàng ngoài. Sau khi mất, ông được người dân nơi đây tôn làm Thành hoàng làng, ngàn năm thờ phụng.

   Đình Hiến được khởi dựng vào cuối thế kỷ thứ XIII, trùng tu thời Hậu Lê. Hiện nay, đình mang đậm phong cách kiến trúc, nghệ thuật thời Hậu Lê với kết cấu kiểu chữ Đinh gồm 05 gian Tiền tế và 03 gian Hậu cung. Các mảng chạm khắc hoa tập trung chủ yếu được toà Đại bái với các đề tài tứ linh, tứ quý, cá chép hoá rồng,… mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Lê đan xen Nguyễn.

   Để tưởng nhớ đến công lao của Thành hoàng quan Thái giám họ Du (Đức Đại Vương), hàng năm nhân dân địa phương tổ chức lễ hội hai lần trong năm là: ngày 09 tháng 3 và ngày 10 tháng 12 âm lịch.

   Xưa kia, lễ hội chính diễn ra từ ngày 09 tháng 3 đến ngày 15 tháng 3 âm lịch được tổ chức với quy mô lớn. Trước ngày khai hội, các cụ trong làng sẽ tập hợp người dân để họp và phân công nhiệm vụ cho từng người phụ trách đảm bảo cho lễ hội diễn ra thuận lợi, an toàn. Các nghi lễ trong lễ hội như: dâng hương, rước nước, rước Liềm, rước Du, tế lễ an vị,… được diễn ra trong không khí hết sức trang trọng, linh thiêng nhằm tưởng nhớ công lao của Thành hoàng làng.

   Trong những ngày diễn ra lễ hội, phần đặc sắc nhất, tạo nên sự khác biệt của lễ hội đình Hiến đó là đêm văn nghệ được tổ chức vào ngày khai hội ở sân đình với hai hoạt cảnh đặc sắc. Hoạt cảnh thứ nhất là múa mọi, trai gái trong làng diễn lại thời kỳ tiền sử của các dòng họ làng Mậu Dương khi còn ở trong rừng sâu núi thẳm sống nhờ săn bắn, hái lượm, người ta hoan hỉ nhảy múa khi săn được con thú. Dần dần khi cây lúa nước xuất hiện thì trở thành nghề chính, Thần Nông xuất hiện trên sân khấu mang lại niềm vui, hạnh phúc cho con người. Hoạt cảnh thứ hai là diễn lại chiến thắng sông Bạch Đằng Giang giết tướng giặc Hoàng Thao có sự đóng góp của dân làng. Kết thúc đêm văn nghệ là dân làng hát những bài ca về quê hương, cách mạng.

   Sáng ngày 10 tháng 3, các cụ đọc bản sắc phong Thành hoàng của các triều đại trước. Sau đó, rước kiệu Thành hoàng quan Thái giám họ Du từ đình Hiến lên đền Mẫu. Mục đích cuộc rước là để Thành hoàng lên hầu mẫu Dương Quý Phi. Trong đám rước gồm có: kỳ lân, cờ thần, chiêng trống, chấp kích, lộ bộ, nhang án to, lễ dâng Mẫu, kiệu rước Thành hoàng cùng với bát âm, bát bửu, lộ bộ, tàn, nọng,… và nhân dân trong làng.

Nghi thức rước kiệu Thành hoàng lên đền Mẫu vào ngày 10/3 âm lịch

   Ngày 11 tháng 3, dân làng tổ chức rước rước thiêng từ sông Hồng về đền Mẫu dùng làm nước cúng. Đoàn rước nước gồm có: cờ thần, kỳ lân, phường bát âm, nhang án, kiệu long đình, bát bửu, kiệu choé nước, các nhà sư, thiện nam, tín nữ ra sông Hồng rước nước. Từ khi xuất phát đến khi ra sông Hồng phải đúng chính ngọ (12 giờ trưa), là giờ Hoàng đạo. Một nhà sư đi theo đoàn rước tụng kinh làm lễ khấn trời đất và hà bá (thần sông), sau đó di chuyển ra giữa sông lấy nước vào choé bằng một chiếc thuyền rồng và trở về đền Mẫu. Rước nước là nghi lễ có ở nhiều lễ hội với mục đích dùng nước trong các ngày diễn ra lễ hội tại di tích đồng thời cũng là một nghi thức cầu nước của cư dân nông nghiệp với mong ước mùa màng bội thu.

   Từ rạng sáng ngày 12 tháng 3, tổ chức rước Liềm hay còn gọi là rước Bôn. Đi đầu đoàn rước là kiệu Thành hoàng quan Thái giám họ Du, sau là kiệu Mẫu chạy như bay di chuyển theo hình lưỡi liềm ra đền Cạ, bãi cá của làng (nơi khi xưa thi hài Mẫu trôi dạt về). Sau đó, đoàn rước lại di chuyển về đền khi vẫn còn tờ mờ sáng.

   Ngày 13 tháng 3 là ngày giỗ mẫu Dương Quý Phi, dân làng tổ chức cuộc rước Du (rước thần đi du ngoạn phố phường). Đoàn rước thần dạo quanh các phố, đến đình Hiến và trở về đền Mẫu. Đám rước đi đến đâu hai bên đường các gia đình bày lễ bái vọng trước cửa nhà và đốt pháo nổ không ngớt.

Nghi thức rước Du vào ngày 13/3 âm lịch

   Ngày 15 tháng 3, rước kiệu Thành hoàng quan Thái giám họ Du từ đền Mẫu trở về đình Hiến và dân làng tổ chức tế lễ an vị, đồng thời kết thúc lễ hội.

   Lễ hội ngày 10 tháng 12 âm lịch là ngày giỗ của Thành hoàngquan Thái giám họ Du.Mặc dù không tổ chức lớn như hội chính vào tháng 3 nhưng hội lệ vẫn được tổ chức với quy mô nhỏ hơn, các nghi thức diễn ra đơn giản nhưng vẫn đảm bảo sự trang trọng, thành kính. Đặc biệt vào ngày giỗ, dân làng chuẩn bị nguyên liệu để nấu chè đông dâng lên Thành hoàng. Theo các cụ trong làng, chè đông là một món ăn cổ truyền mà Thành hoàng truyền dạy lại cho người dân. Vì vậy, trong mâm cỗ giỗ truyền thống ngoài các món ăn như gà, lợn, dê thì không thể thiếu được chè đông. Đặc biệt, chè đông phải được nấu trong vòng 24 tiếng.

   Từ sau năm 1945, lễ hội đình Hiến bị gián đoạn do chiến tranh loạn lạc và nhiều nguyên nhân khác. Năm 1992, chính quyền và nhân dân địa phương đã khôi phục lại lễ hội sau khi đình được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Lễ hội vẫn diễn ra vào hai kỳ: ngày 9 tháng 3 và ngày 10 tháng 12 âm lịch.

   Trước đây, đình Hiến và đền Mẫu đều thuộc thôn Mậu Dương nên khi tổ chức lễ hội ở đền Mẫu thì đình Hiến chỉ dâng hương hoa. Ngày nay, khi lễ hội được khôi phục lại, việc quản lý di tích ở hai phường khác nhau vậy nên các nghi thức được tổ chức trong phạm vi nhỏ hơn và có sự thay đổi về thời gian tổ chức các nghi lễ trong lễ hội. Hiện nay, lễ hội đình Hiến vẫn còn lưu giữ được các nghi lễ truyền thống như: dâng hương, rước Du, tế lễ an vị,…

   Chiều ngày 9 tháng 3, sau khi khai hội, ban quản lý di tích tỉnh phối hợp chính quyền và nhân dân địa phương rước nhang án và kiệu Thành hoàng làng lên đền Mẫu hầu mẫu Dương Quý Phi trong những ngày diễn ra lễ hội chính tại đền. Sáng ngày 12 tháng 3, kiệu Thành hoàng tham gia đoàn rước Du của đền Mẫu qua một số phố phường trong thành phố xuống ngự tại đình Hiến khoảng một tiếng. Trong thời gian này, một số tiết mục văn nghệ do các nghệ sỹ nhà hát chèo và đội văn nghệ của các tổ dân phố thực hiện góp phần giúp cho không khí ngày hội trở nên nhộn nhịp hơn. Sau đó, kiệu Thành hoàng làng theo đoàn rước trở về đền Mẫu để hầu hạ Mẫu. Ngày 15 tháng 3, nhân dân khu phố Phố Hiến lên đền Mẫu rước kiệu Thành hoàng làng về đình Hiến làm tế lễ an vị và đồng thời kết thúc lễ hội.

   Trong điều kiện đất nước ngày càng phát triển, hội nhập và giao lưu thì lễ hội đình Hiến cơ bản vẫn giữ được những giá trị khởi nguyên, cân bằng đời sống tâm linh hướng về cội nguồn dân tộc. Không chỉ vậy, nơi đây còn là địa chỉ du lịch văn hóa - du lịch tâm linh hấp dẫn đối với nhân dân và du khách thập phương trên mọi miền đất nước.

   Trong quy hoạch phát triển, khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến đang tiếp tục được đầu tư tu bổ, tôn tạo để trở thành một điểm nhấn trong hoạt động phát triển du lịch trọng điểm vùng kinh tế Bắc bộ nói chung và Hưng Yên nói riêng. Xây dựng kế hoạch kết nối tuyến điểm tham quan từ quần thể di tích Phố Hiến như: Văn Miếu - Chùa Chuông - Đền Trần - Đền Mẫu - Đình Hiến.

   Với những giá trị lịch sử tiêu biểu trên, Đình Hiến đã được Bộ Văn hoá Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) xếp hạng công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào ngày 21/ 01/ 1992 và được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt vào ngày 31/ 12/ 2014.

   Ngày nay, đình Hiến không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng linh thiêng của nhân dân địa phương mà còn là một di tích lịch sử - văn hóa có giá trị, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản quần thể Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên. Việc gìn giữ, tôn tạo và phát huy giá trị của Đình Hiến cùng lễ hội truyền thống hàng năm đã và đang thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm của các cấp chính quyền và cộng đồng trong công tác bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

                                 Lê Thị Phượng